Zó was Heerenveen: de Schans rond 1930

HEERENVEEN

 Deze foto uit het archief van Museum Heerenveen laat de Schans zien rond 1930.

Het grote gebouw (in 1930 Café Hielkema) staat op een strategische plek: daar waar de straatweg van Leeuwarden overgaat in de Fok en de weg van Joure vanuit de Dubbele Regel over de Heerensloot zijn weg vervolgt als Grintweg onder Terband. Dit is een historisch kruispunt, omdat hiermee al in de zeventiende eeuw het zuiden van Friesland via een stelsel van wegen met Groningen wordt verbonden. Het zgn. “Bandster gangholt” heeft daarbij een sleutelrol vervuld. Al in 1629 wordt deze houten bruggenoemd in verband met reparatiewerkzaamheden. Drie eeuwen na de reparaties, in juli 1929, is de klapbrug die er dan ligt bijna een werkweek voor onderhoudswerkzaamheden buiten gebruik is geweest. In 1881 verkoopt kastelein David J. Sterk zijn herberg en vertrekt vrijwel onmiddellijk naar Leeuwarden. De nieuwe eigenaren besluiten om het bouwvallige logement af te breken en op de fundamenten een nieuw gebouw te stichten met dezelfde bestemming. Exploitant Staas van Diggelen vraagt in dat jaar een vergunning aan voor de verkoop van ’sterke-drank-in-het-klein’ en betrekt het nieuwe logement. Dit leidt tot een conflict met Jan Wolters Bosscha, eigenaar van een eveneens bouwvallige ‘gelegenheid’schuin tegenover Van Diggelen in de gemeente Haskerland. Bosscha richt een bezwaarschrift aan de Commissaris der Koning:de gemeente Aengwirden heeft volgens hem volledig onjuist gehandeld bij de verstrekking van de vergunning. Hoe dit conflict verder is verlopen is te vinden op http://www.werkgroepoudheerenveen.nl/schans-omstreeks-1930 Het houten hek rechts op de voorgrond omzoomt het terrein van de weduwe Hendrikje Brouwer-Blok. Na de dood van haar man,in 1924, verlengt zij het huurcontract een aantal keren tot 1934 onder één beding: er mogen,zonder schadevergoeding, veranderingen aan het erf en het verkeer over het erf worden gedaan als de gemeente dat nodig oordeelt. De situatie van de weduwe Brouwer wordt prachtig geïllustreerd door een luchtfoto uit 1931waar de Grindweg scheef wegloopt in de richting noord, en de Hoofdstraat (sinds 1946 J.H. Kruisstraat) langs het perceel van de weduwe aan de zuidkant. Zij woont dan als het op een schiereiland. In mei 1934 wordt dit pand afgebroken.Van ongeveer 1907 tot 1916 wasook op deze plaats een logement onder het beheer van Jeen Rinzes de Jong.

Auteur

Harry de Jong