,Een vrijgevochten volkje’

JUBBEGA

Gerard Popkema schreef een boek over Jubbega. Eentje met een prachtige titel: Met De Kont Aangekeken. Dit weekend werd het gepresenteerd.

Bij de afronding van het manuscript kon Popkema maar één ding concluderen: Jubbega is een bijzonder dorp. Eentje met een markante historie. Het dorp was in de achttiende eeuw een van de meest atheïstische gebieden van Europa, maar vandaag de dag staan er twee kerken. Armoede, verdriet, geweld, uitbuiting, het zijn sleutelwoorden in de ontwikkeling van Jubbega. Maar alles is ten goede gekeerd: Waar ooit de veenarbeiders in holen en krotten langs de vaarten woonden, staan nu kapitale villa’s. Dat is Jubbega anno 2016. Maar het dorp in een verre uithoek van de gemeente Heerenveen heeft nog steeds dingen die je nergens anders vindt, weet Popkema. Zo is de jaarlijkse brommersprint enig in z’n soort. En waar vind je nog een openlucht zwembad dat helemaal door vrijwilligers uit het dorp onderhouden wordt? Dit interview met de auteur vindt plaats aan de stamtafel van Modehuis Blaauw in het centrum van Jubbega. Gewoon omdat er ’s middags geen café in het dorp open is. Popkema: ,,Dat een klein dorp over zo’n enorme kledingzaak beschikt, zegt ook al iets over de aparte status van Jubbega.’’ De boektitel Met De Kont Aangekeken slaat op de veenarbeiders die in lang vervlogen dagen de wijken rond de kern van Jubbega bevolkten en daar een uiterst karig belegde boterham verdienden. Vooral in De Belgische wijk was het treurig gesteld. Tot in de vroege jaren vijftig was het daar armoede troef. Sommige arbeidersgezinnen woonden nog in holen en keten. Die maakten echter al snel plaats voor zogenoemde ,opbouwhuizen,’ keurige arbeiderswoninkjes. Maar de arbeiders koesterden hun nieuw verworven bezit allerminst. Als ze geen geld hadden voor brandstof, stookten ze gewoon de kozijnen op. ,,Een vrijgevochten volkje,’’ stelt Popkema vast. De auteur woont al jaren in Westervoort, maar zijn wortels liggen in Jubbega. ,,Mijn ouders, groot- en overgrootouders komen er vandaan,’’ vertelt hij, terwijl om hem heen oudere dames in het enorme kledingaanbod van de modezaak sneupen. Zijn overgrootvader was Jelle van Dam, een man die een niet geringe bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling van Jubbega. Popkema kreeg bij zijn research veel steun van Sybrand Krul, die al heel wat van de historie van Jubbega in kaart had gebracht. Zelf interviewde hij 25 dorpsbewoners. Uit hun verhalen distilleerde de schrijver een afgewogen beeld van een bijzondere bevolkingsgroep. Een groep die jarenlang bestond uit middenstanders en boeren enerzijds. Anderzijds waren er de arbeidersgezinnen die langs de vaarten in de omliggende wijken neerstreken om onder erbarmelijke omstandigheden turf te steken. Dat waren de Kompenijsters. Popkema: ,,Tot eind jaren twintig werd er niets voor die mensen gedaan. Ook niet door de kerk. In 1927 kwam minister Kan naar Jubbega en dat betekenden een keerpunt. Ook burgemeester Falkena van Heerenveen heeft in het dorp veel voor elkaar gekregen. Eind jaren twintig kwam er een buurthuis en de arbeiderskinderen konden naar de ambachtsschool in Gorredijk. Maar daar werden ze ,met de kont aangekeken,’ zoals de titel van mijn boek al zegt. De wijken rond Jubbega waren dan ook een echte vrijstaat geworden, waar iedereen rood stemde. De onderlinge saamhorigheid was groot, maar daarbuiten misten ze elke aansluiting. De beste timmerlui kwamen uit de wijken, maar ze kregen nergens werk. En toen hun krotten ontruimd en verbrand moesten worden, wilden ze er niet uit. Want dat vonden ze vernederend. Ze leefde van dag tot dag en de hygiëne was slecht. Het ongedierte tierden welig en de tonnen waarin de ontlasting werd gedaan, werden ook gebruikt om het slachtafval van de slager schoon te maken, zoals darmen. En dat werd dan lekker opgegeten.’’ Maar dat is allemaal verleden tijd en de ontwikkeling van Jubbega heeft zich vanaf eind jaren vijftig gestaag doorgezet. De ,Kompenijsters’ integreerden in de dorpssamenleving, de ooit zo beruchte voetbalclub VV Jubbega bouwde z’n eigen lichtinstallatie en het dorp beschikte als eerste over een groot multifunctioneel centrum. Popkema: ,,Voor mij is Jubbega anno 2016 een sociale en gezellige gemeenschap geworden waar ik graag kom. Een bijzonder dorp.’’ Het eerste exemplaar van Met De Kont Aangekeken werd dit weekend uitgereikt aan Lutz Jacobi en is nu rondom te koop in de boekhandel en bij Bol.com. Het verscheen bij MoosMedia in Arnhem. Kijk ook op moosmedia.nl Tekst: Harry de Jong Foto: Pier van der Heide

Auteur

admin