Interview: ,God is niet het antwoord’

GERSLOOT

,,Het is aan de mensen om vrede en gerechtigheid te bewerkstelligen. God is daarbij niet het antwoord.’’

Met deze twee diepzinnige zinnen vat de uit Gersloot afkomstige dichter en campinghouder Wytze Brandsma zijn visie op theologie bondig samen. Hij schreef er een gedichtenbundel over die kortgeleden onder de toepasselijke titel ,God is het antwoord niet’ in zowel het Fries als Nederlands door theologische uitgeverij Narratio op de markt werd gebracht.   Het gaat om korte en puntige gedichtjes, aforismen bijna, die Brandma’s opvatting over het christelijke geloof heel kernachtig verwoorden. Wat dat betreft sluit de inhoud naadloos aan op de titel. Inspiratie Brandsma: ,,De inspiratie voor deze puntdichten komt voort uit de behoefte om het onverklaarbare wat mensen bezig houdt te analyseren en in kaart te brengen.’’ Een missie die het leven van de inwoner van Gersloot al vanaf zijn jongensjaren beheerst. Het geloof is hem met de paplepel ingegoten, maar Brandsma heeft de verworvenheden van het christendom  nooit als vanzelfsprekend aanvaard. Als tiener verzette hij zich fel tegen geloofsgroeperingen die de ware leer claimden en ging hij naar eigen zeggen ,,op een ruimzinnige en levensbeschouwelijke zoektocht.’’ Brandsma studeerde af als agoogtheoloog en volgde daarna studies aan het  Doopsgezind Seminarie en de Katholieke Universiteit in Amsterdam. Jaren later zou hij een doctoraal vrije studierichting praktische theologie  afronden aan de Katholieke Theologische  Universiteit van Utrecht. ,,Ik deed dat om beter te kunnen plaatsen  hoe levensbeschouwing op menselijk handelen doorwerkt,’’ zegt hij achteraf. Behoefte ,,Met het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd is de behoefte ontstaan om mijn gedachten te ordenen en aan het papier toe te vertrouwen,’’ bekent Brandsma. Het eerste project waar hij zich op stortte, was uitzoeken wat er met Wim, de broer van zijn moeder, was gebeurd. Hij werd tijdens een razzia in de Tweede Wereld oorlog afgevoerd en keerde nooit meer terug. Brandsma schreef er onder de titel ,Johan Willem Bönker in historisch perspectief’ een boekje over. Hierdoor realiseerde hij zich wat voor onvoorstelbaar leed het afvoeren van haar zoon op zijn oma heeft gehad. Reden te meer voor de inwoner van Gersloot om zich te verdiepen in ,,de drijfveren van het menselijk handelen.’’ Brandsma: ,,Op een gegeven ogenblik ontstond steeds meer de behoefte om door middel van korte notities een ondogmatisch geluid te laten horen. Uiteindelijk heeft dit geleid tot mijn bundeltje ,God is het antwoord niet.’ Ik heb mij laten inspireren door een gedichtje van Harry de Jong en eentje van Gerard Reve.’’ ,,Mensen vragen mij wel eens waar ik binnen het spectrum van levensbeschouwingen te plaatsen ben,’’ vervolgt Brandsma. ,,Ik antwoord dan meestal dat ik mij verwant voel met ondogmatische tegendraadse stromingen. Minderheidsgroeperingen die er door de eeuwen heen steeds zijn geweest. Als het toch een naam moet hebben, zou ik zeggen: ik ben een aanhanger van religieus humanisme.’’ Reis Ook de indrukken die Brandsma vorig jaar opdeed tijdens een reis door Japan, Abu Dabi, Nepal en  India heeft een blijvend stempel gedrukt op de manier waarop hij het leven bekijkt. ,,Ik heb die reis voor een deel samen met mijn jongste dochter gemaakt,’’ vertelt Brandsma. ,,We  kozen er voor om niet in te gaan op de schreeuwende reclames van toeristische reisbureaus.  Ons doel was om een Japanse penvriendin van mijn Mulo periode te ontmoeten en de leefgewoonten van Japanners op het platteland te ervaren. Het werd een heel bijzondere ervaring, waarin we  heel duidelijk meekregen hoe Japanners hun geloof beleven en stil staan bij  de zin van het leven. De Japanners hebben daar een mooi woord voor: Ikigai.’’ Japan is een overgeorganiseerd land, waar respect, beleefdheid, goede omgangsvormen en tradities erg op prijs worden gesteld, heeft Brandsma geleerd. ,,Er is een groot aantal vrouwen dat ongetrouwd blijft, zo ook mijn penvriendin en haar zus.  Ze had een studie gedaan voor salesmanager en haar zus was leraar aan een basisschool. Meestal is het ongetrouwd blijven een keuze van de vrouw zelf, omdat ze geen partner met het gewenste opleidingsniveau kan vinden. Dit komt meer voor uit conservatisme dan dat het met feminisme te maken heeft. In de Japanse heetwaterbaden kan men enigszins ontsnappen aan de inzet en de prestatiedrang die van de familie en het bedrijfsleven wordt verwacht. Hard werken en succes adelt als het ware. Het niet voldoen aan verwachtingspatronen maakt veel Japanners depressief en leidt tot een toenemend aantal zelfmoorden.’’ Ook in Abu Dabi deed Brandsma ervaringen op die hem de rest van zijn leven bijblijven. ,,In de woestijn van dit emiraat ligt een groot modern internationaal vliegveld. Overal op het vliegveld zijn gebedsruimten waar de reiziger zich tot Allah kan wenden. Ook is er een moskee. Op mijn  vlucht van Japan naar Nepal kreeg ik in het reisschema te maken met twee tegenslagen. Het geplande toestel van Tokyo naar Abu Dabi kon vanwege mankementen niet vertrekken en dus restte niets anders dan een nacht overblijven op  het vliegveld in Tokyo.  De volgende dag  was een ander toestel geregeld, maar bij aankomst in Abu Dabi ging de aansluiting op  de vlucht naar Nepal verkeerd. Wederom een overnachting op een vliegveld. Ik werd opgevangen door een welwillende Islamiet, die zag dat ik er aardig doorheen zat. Aan hem heb ik gevraagd om mij vertrouwd te maken met het Islamitische gebedsritueel  om rein voor  'de Eeuwige'  te verschijnen. Het samen bidden hebben we als verrijkend voor onszelf ervaren.’’ Harry de Jong

Auteur

Harry de Jong