Recensie: de abstracte werkelijkheid van Mirjam Torenbeek

Heerenveen

Tentoonstelling “I Tjing”, werk van Mirjam Torenbeek in de Pronkkeamer van Heerenveen Museum, Minckelersstraat 11. Tot 1 juni.

Oer-Hollandse tegelwijsheid: “Fantasie is iets wat veel mensen zich niet voorstellen kunnen”. Deze waarheid als een koe is niet terug te vinden in de tentoonstelling ‘I Tjing’ van Mirjam Torenbeek. In de Pronkkeamer vanHeerenveen Museum toont zij 64 Chinese wijsheden op even zovele tegelvormen. Het zijn haar eigen emoties bij het eeuwenoude wijsheidsboek, het duizenden jaren oude Chinese orakel: niets blijft hetzelfde, alles is altijd in verandering. Voor veel mensen vormt het een inspiratiebron hun leven als goed en wijs persoon in te richten. Bij Torenbeek komt dat ook nog eens tot afbeelden, waarmee ze haar zielenroerselen openbaar deelt. Het is ongepast iemand af te rekenen op zijn of haar diepste bewegingen. Net als de kunsten is ook de religie een persoonlijke zaak, de eerste van smaak en de tweede van overtuiging. Er is dan ook niets aan te merken op de schilderingen die iedere wijsheid stuk voor stuk in beeld brengt. Althans in een beeld zoals Torenbeek deze daarbij aanvoelt, leeft. In een ruige mixed media techniek op een MDF plaatje met de afmeting van meer dan een vierkant tegeltje. Het is een abstracte werkelijkheid, zoals de persoonlijke emotie dat ook is. Het kan een heftig gevoel zijn, maar ook berustend of zelfs in zichzelf gekeerd. Om de bezoeker bij de voorstellingen niet de fantasie de vrije loop te geven en het verhaal in eigen hand te houden, heeft de kunstenaar naast iedere schildering een toelichting geplaatst. Oorspronkelijk staat deze op de achterkant. Onder de ruwe kwastbewegingen staat het nummer en de wijsheid aangegeven. Toelichting en nummering verstoort naar mijn inzicht de juiste beleving. Sowieso heeft kunst geen verantwoording nodig en hoeft geen rekenschap af te leggen van het wezen. Met acht metalen schappen, waarop ieder acht platen zijn geplaatst, heeft Mirjam Torenbeek haar eigen wereld geschapen, het is haar persoonlijke genesis. Door deze rij probeert zij de bezoeker van de verstilde ruimte een diepere waarheid mee te geven. Of dat overkomt valt te betwijfelen, maar de presentatie klopt tot in de puntjes. De wijsheden hangen niet op volgorde – chronologisch oplopend, maar zijn geschikt op gerelateerde uitdrukking en samenhangende indruk. Hoe werken de beelden samen en in relatie tot elkaar. Er zijn veel overeenkomsten, want alle verschillende afbeeldingen zijn variaties op dat ene grootse thema. Het geheel is één groot kunstwerk, maar de onderdelen daarvan zullen uitstekend een eigen leven kunnen leiden. Eigenlijk vormt het een stripverhaal zonder figuratie – een geïllustreerd boek der veranderingen. Een kinderbijbel voor de mensen die niet zo belezen zijn in de I Tjing en haar Yin en Yang. Geen schreeuwende afbeeldingen, maar levendig abstract in stemmige tinten gezet. Blijkbaar in gedachten ontstaan, intuïtief, en daardoor meditatief. Maar van een volledige overgave is geen sprake, daar het sprekende beeld ondertitelt is. Die uitleg leidt af van de ware uitdrukking. Bij de werken kan mijn fantasie echter goed een levendige voorstelling maken. Ik ga daarom voor het beeld en neem niet de woorden mee. Jurjen K. van der Hoek Zie ook weblog KUNSTstukjes: jurjenkvanderhoek.tumblr.com

Auteur

Harry de Jong