Zó was Heerenveen: Interieur gevangenis Crackstate

HEERENVEEN

Deze zeldzame interieurfoto van de centrale ruimte van de gevangenis achter Crackstate bevindt zich in het fotoarchief van Museum Heerenveen. 

In 1832 verleent de Staat der Nederlanden een schriftelijke volmacht aan de Staatsraad, Gouverneur van Friesland J.A. Baron van Zuijlen van Nijevelt, voor de koop en overdracht van “een groot heerenhuis met aanhorigheden, Crackstate genaamd”. Deze volmacht wordt notarieel vastgelegd door notaris Gauke Peeting te Heerenveen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken wil in het pand een Paleis van Justitie voor de Rechtbank van eerste aanleg en het Vredegerecht vestigen met daaraan verbonden een Huis van Arrest en een Huis van Bewaring voor 30 gevangenen. Voor beide laatste functies moet het pand een flinke verbouwing ondergaan. De Heerenveense timmerman Anne Meints Dijkstra krijgt de opdracht voor fl. 11.000,-. Het betreft onder meer op de bovenverdieping een kamer voor correctioneel veroordeelde mannen en jongens ( 4 personen), idem voor vrouwen en meisjes (eveneens 4 personen), twee ziekenkamers en een kamer voor veroordeelden lichte graad. In de nieuwe aan-of uitbouw van de benedenverdieping zijn vier vertrekken voor gevangenen en zware gedetineerden “van beiderlei kunne”. Verder is er een ommuurde wandelplaats/luchtplaats van 13 bij 13 meter. Voor de cipier-conciërge en zijn assistenten zijn beneden woon-, keuken-en wasfaciliteiten beschikbaar. Tot 1888 blijkt deze indeling - met kleine verbeteringen in de loop van bijna 60 jaar - houdbaar. Op 23 oktober 1886 stuurt het College van Regenten van het Huis van Bewaring te Heerenveen een klacht over de gebrekkige en ondoelmatige inrichting. Er zijn  slechts 7 cellen, zodat soms zelfs zieke en gewone gevangenen in dezelfde cel zitten omdat er geen ziekencel  is. Voor de behandeling van zieken maakt de Heerenveense arts dr.Hessel zich sterk. Hij schrijft een brief aan de Minister. In 1888 wordt besloten tot stichting van een nieuw Huis van Bewaring te Heerenveen en verbouwing van de tegenwoordige gevangenis tot lokaliteiten voor rechtbank en kantongerecht. De bouw wordt uitgevoerd voor fl.43.737,-. Nadat voltooiing worden de gevangenen uit het oude “gestigt” op 4 april 1891 naar de nieuwbouw overgebracht.  Met trots wordt gemeld dat het nieuwe gebouw is voorzien van gasverlichting. De trots op de aanwezigheid van een rechtbank in Heerenveen slaat om in verontrusting en teleurstelling als in 1923 melding wordt gemaakt van een ingediend wetsontwerp, waarin opheffing de rechtbanken van Zierikzee en Heerenveen wordt voorgesteld. Er worden acties georganiseerd en protestvergaderingen belegd en er wordt een petitie ingediend bij de Eerste en Tweede Kamer. Zeer veel burgemeesters van de zuidelijke gemeenten in Friesland sluiten zich aan bij het protest. Het blijkt allemaal vergeefs Op 30 en 31 augustus worden de dossiers, portefeuilles en folianten naar Zwolle en Leeuwarden verhuisd. Het Huis van Bewaring komt leeg te staan. Hoe het de gevangenis achter Crackstate verder is vergaan is te lezen op website www.werkgroepoudheerenveen.nl;   (zoeken op “Interieur Crackstate-gevangenis”) In Museum Heerenveen is tm. 21 mei de tentoonstelling “Gevangen achter Crackstate” nog te bezoeken.  

Auteur

Harry de Jong