Interview: ,traumaverwerking is topsport'

HEERENVEEN

 Aan het begin van het theaterseizoen (vrijdag 22 september) komt het Heerenveense Posthuis onder de titel Operatie Geslaagd met een bijzondere muziekvoorstelling.

Daarin vertelt Erik Krikke hoe hij als militaire operatieassistent werd uitgezonden naar Afghanistan. Drie maanden aan de ,snijtafel’ waren genoeg om hem voor de rest van zijn leven te veranderen. Het leed dat hij zag trok zulke diepe sporen door zijn emotionele leven dat hij zich na terugkeer in Nederland geen echte rust meer vond en zich onder behandeling moest stellen. Maar uiteindelijk vond Erik een uitweg door een boek over zijn ervaringen te schrijven. Op een heel directe manier verwoordt hij hierin wat hij zag en meemaakte tijdens zijn uitzending naar Afghanistan. Vervolgens besloot hij om samen met enkele muzikale vrienden een theatervoorstelling te maken van dit boek.  Erik: ,,Ik wil daarmee laten zien dat je met veerkracht weer kunt opstaan na gevallen te zijn.’’ Het leven als beroepsmilitair bij de geneeskundige troepen beviel Erik in eerste instantie prima. ,,Het leek wel alsof ik geboren was voor het werk van operatieassistent,’’ vertelt hij. ,,Ik vond het prachtig, het voelde als een soort roeping.’’    In de zomer van 2007 kreeg hij van defensie te horen dat hij zou worden uitgezonden naar Zuid- Afghanistan en gestationeerd in Kandhahar. ,,Ik zou daar komen te werken met een klein chirurgisch team en we zouden in het plaatselijke hospitaal alles opereren wat zich aandiende,’’ vertelt Erik. Heksenketel Hij kwam terecht in een heksenketel.  ,,Dat ziekenhuis was meer een houten blokhut. Er waren twee operatiekamers en die waren voortdurend in bedrijf. De eerste paar weken was het nog redelijk rustig, maar toen brak de pleuris uit. We opereerden bijna continu met twee teams. Alles kregen we op tafel: opgeblazen mensen met de verschrikkelijkste verwondingen. Allemaal oorlogsslachtoffers: van Afghaanse en Nato militairen tot Talibanstrijders en gewone burgers. Sommigen doorzeefd met kogels.’’   ,,Als er een Afghaan met een kapot geschoten ben werd binnengebracht, riep hij dat we hem moesten doodmaken. Want zonder been zou hij nooit wee kunnen werken. Maar dat we deden we niet: we amputeerden zijn been netjes en stuurden hem vervolgens weer naar huis. Later begon het aan me te knagen: in hoeverre hebben we dat soort mensen echt geholpen? Op een gegeven  moment kregen we een kind van negen binnen dat in z’n lies en buik was geschoten. Hij was door een Afghaanse arts zo slecht geholpen dat zijn been al begon af te sterven. Als hij eerder was gebracht, hadden we zijn been kunnen redden. Dat lukte nu dus niet meer en met een been stuurden we hem weer de woestijn in. De gedachte aan wat er van zo’n jongetje moest worden, liet me niet meer met rust.’’ Thuis Toen Erik weer thuis kwam, praatte hij niet over zijn ervaringen. ,,Ik besloot mijn gewone leven weer op te pakken en nergens meer aan te denken. Dat heb ik zeven jaar vol gehouden. Als ze me vroegen hoe het was in Afghanistan, was mijn standaard antwoord: ,warm en druk.’ Ik wilde er niet over praten, want ik wilde het niet nogmaals doorleven. Een vriend van mij had een medische groothandel opgericht en ik ben zijn vennoot geworden. Dat werk beviel me prima. Tot ik op de bank ging zitten om even tot rust te komen. Dan kwamen de gedachten aan Afghanistan weer. Mijn enige manier om daar aan te ontsnappen, was keihard werken. Maar op den duur ging ik ook steeds slechter slapen. Ik werd er echt gek van.’’ Uiteindelijk nam Erik contact op met het veteraneninstituut en kreeg hij hulp van een psycholoog. ,,Maar het was zo warrig in mijn hoofd dat ik mijn verhaal niet goed kon vertellen. Mijn behandelaar vroeg toen of ik alles niet van dag tot kon opschrijven wat ik had gedaan, gevoeld en beleefd in Afghanistan. Dat heb ik gedaan en dat werd meteen de aanzet tot het boek dat uiteindelijk is verschenen.’’ Boek  Het boek Operatie Geslaagd verscheen vorig jaar en er zijn inmiddels een dikke achtduizend exemplaren van verkocht. Zijn vriend Bas Rysavy zorgde voor de volgende stap. Erik: ,,Hij is plastisch chirurg en muzikant en heeft een eigen studio aan huis. Samen met hem nam ik daar regelmatig liedjes op. Op een dag zei hij: Erik, je hebt dat boek geschreven, maar daar kun je veel meer mee doen. We zouden er samen met mijn band eigenlijk een theaterstuk van moeten maken. Je stelt je in dat boek heel kwetsbaar op. Maar als er nog een plaats is waar je heel kwetsbaar bent, dan is dat een podium. Hij vond dat het boek heel veel ingrediënten had voor een goed theaterstuk.’’ Succes De eerste voorstellingen bleken een succes. Erik: ,,Er komt zoveel los bij het publiek. Mensen staan na afloop op mij te wachten om me een knuffel te geven of hun verhaal te delen. Ongelooflijk om dat mee te maken. Ik ben in op het podium heel eerlijk en vertel onomwonden dat ik op het punt heb gestaan om zelfmoord  te plegen. Ik had mijn afscheidsbrief al geschreven. Een bezoekster vertelde me na afloop dat haar 13-jarige zoon zelfmoord had gepleegd zonder een brief achter te laten. Sindsdien was ze figuurlijk gesproken alleen maar aan het vallen. Na het zien van ons programma was dat vallen echter opgehouden, zei ze. Toen ze dat vertelde, wist ik dat ik mijn doel bereikt had. Maar in het programma vallen niet alleen tranen van verdriet, er vallen ook tranen van het lachen. En dan zijn er ook nog veel kippenvelmomenten. Volgens mij heb je dan een hele complete theateravond. Dat is zo mooi en zo dankbaar. Al het negatieve dat ik mijn hoofd had, heb ik nu in het theater om weten te buigen tot iets positiefs waar  ook andere mensen wat aan hebben. Alle ellende die ik heb gezien, heeft toch zin gehad. Want nu kan ik er iets mee doen, waar anderen wat aan hebben.’’ Harry de Jong  

Auteur

Harry de Jong