Interview: De laatste vrije Fries

HEERENVEEN

De laatste vrije Fries. Zo zou je Jôn Bangma uit Heerenveen het beste kunnen omschrijven. Hij is er fier op om van Friese komaf te zijn en dat laat hij duidelijk merken.

In korte broek en op pompeblêdklompen doet Bangma de deur van zijn flat aan het Tellepark open. De oranjekoek staat klaar, want de markante Heerenvener wordt vandaag 64. Op de tafel in de woonkamer liggen honderden foto’s, brieven en kaarten. Het leven van de baardige Fries in een notendop. Bangma plukt aan zijn grijze baard en lacht. ,,Wist je dat ik m’n leven lang nooit een baard heb gehad? Maar ik ben aangenomen als figurant in de film Redbad en dan komt al dat haar mooi van pas.’’ Even voor de duidelijkheid: Redbad is een historisch epos over de Friese koning Redbad. Het verhaal speelt zich af in de Middeleeuwen en is een samenwerking tussen regisseur Roel Reiné en producent Klaas de Jong. Er wordt onder andere gefilmd in de ruige natuurgebieden van Ameland, het wad en de oude venen. Een film die Bangma kortom op het lijf is geschreven. Hij is gek op de Friese historie en weet zeker dat hij afstamt van de zus van Grutte Pier.  Op het balkon van zijn appartement wappert trots de Friese vlag. Bangma wijst op de voormalige basisschool De Letterbeam aan de overkant. ,,Die staat  op de nominatie om te worden afgebroken. Maar reken maar dat ik me daar tegen ga verzetten,’’ zegt hij strijdvaardig. ,,Samen met nog een paar buurtgenoten.’’ Recht tegenover zijn balkon loopt een fraaie strook bosschages met in het midden een majestueuze boom. Daarachter is de bouw van een appartementencomplex in volle gang. Bangma: ,,Die groenstrook en die boom zouden ook moeten verdwijnen. Maar dan kennen ze mij nog niet. Dat laat ik niet gebeuren.’’ Bangma is op zijn 64-ste strijdvaardiger dan ooit.  Maar ook in het kleurrijke leven dat hij achter de rug heeft, heeft hij nooit over zich heen laten lopen. ,,Al ben ik wel genaaid door mijn bazen in het verleden,’’ zegt hij onomwonden. ,,Daarom heb ik nooit pensioen op kunnen bouwen. Maar ik heb geen cent schuld, bij niets en niemand.’’ De Heerenvener heeft heel wat banen gehad. Zo was hij onder andere boerenarbeider, heftruckchauffeur, beveiligingsbeambte en nachtwaker op cruiseschepen. ,,Ja, mooi werk was dat. Als ik zou vertellen wat ik allemaal op die schepen heb beleefd, zat je hier vanavond nog, ha ha.’’ Bangma’s wieg stond in Aldeboarn. ,,Naast de gereformeerde kerk en schuin tegenover het café van Moeke De Bruin. Zo kon ik zowel de kerk als de kroeg in de gaten houden.’’  In zijn latere leven zou Bangma de zaken altijd groot bekijken. Zo stuurde hij ooit een Friestalig boek naar de voormalige president Bill Clinton in het Witte Huis. En hij kreeg zowaar een kaartje terug met de tekst: ,Bedankt voor de leuke attentie.’ Bangma had in zijn leven trouwens wel meer contact met bekendheden. Met de legendarische Ierse folkgroep the Dubliners bijvoorbeeld. Die kwamen begin jaren tachtig naar bistro De IJzeren Man in Aldebaorn, waar ze een exclusief concert gaven. De entree was niet mis: 125 gulden. Initiatiefnemer was bistro-eigenaar Tjallie Huizinga, die destijds ook de Nederlandse tournees van de groep begeleidde. Ronnie Drew, John Sheahan, Barney Mckenna en Luke Kelly zorgden in Aldebaorn voor een unieke show met een minder voor de hand liggend repertoire van ballads, waarbij ze werden geassisteerd door cellist Nigel Warren-Green. Bangma was erbij. ,,Ik hoefde geen entree te betalen, want Tjallie Huizinga was een vriend van mij. We hadden in die tijd een tractor gebouwd die ook over het water kon varen. De IJzeren Man, noemden  we dat ding, naar de bistro van Tjallie. Ja, mooie tijden waren dat. Tjallie is helaas overleden, maar overal om me hen zie ik bekenden omvallen.’’ Bangma heeft veel gezien in zijn leven. Is er nog een wens die hij graag in vervulling zou zien gaan? De Heerenvener recht zijn rug en zegt plechtig: ,,Ja, een aparte status voor Friesland. En dat gaan we zeker nog een keer bereiken.’’ Als om zijn woorden te onderstrepen, doet een plotseling opgestoken briesje de Friese vlag op zijn balkon even bollen. Harry de Jong  

Auteur

Harry de Jong