Recensie | Wat foarôf gie: genealogisch kunstproject

Heerenveen

'Wat foarôf gie', schilderijen en tekeningen van Sjoukje Iedema en foto’s van Linus Harms bij Galerie LOOF, Gorredijksterweg 73 in Jubbega. Tot en met 4 februari.

Wat eerder was. Over een geschiedenis boog Sjoukje Iedema zich om haar werk te duiden. En vroeg fotograaf Linus Harms de gedachte beelden te actualiseren. Iedema ontdekte haar stamboom in de weerbarstige klei, de harde arbeid en de schrijnende armoede. Er kwam een vertaling in verf op doek en potlood op papier, tot 5 februari te zien bij Galerie LOOF. Iedema heeft gezocht naar wat aan haar heden vooraf gaat. Door voorvallen in het verleden laat ze zich inspireren en maakt de kijker deelgenoot met wat toen was en waardoor het nu is gekomen. De composities zijn smoezelig, in mysterieuze tinten en verfdruipers. Alsof de tand des tijds vat heeft op de ingeving. Sjoukje zet haar uitdrukkingen kracht bij met tekst, in de verf gedrukte letters. Deze voegen een dimensie toe aan het beeld. Maar soms doen deze woorden ook wel afbreuk aan de krachtige beeldvorming die de kunstenaar toch al bezigt. In snelle schetsmatige lijnen en vlakken zet ze het beeld neer, dat nog eens stevig geworteld is in de woordlijnen. De zinnen die omschrijven wat armoede inhoudt voor de behoeftige mens van pakweg een eeuw geleden. Een plaggenhut waaruit verhalen ademen en waarnaast in een vooroorlogse Funda taal de woning wordt omschreven. De Terpenloan lijkt woest en ledig, maar niets is minder waar. In aardkleuren en door de bekraste verfhuid drukt het verhaal zich uit in zinnen die het beeld in gedachten verder laat vormen. Het is een vertelling die illustreert wat het schilderij wil zeggen. Het is een manier van zich uitdrukken. De beschrijving is meestal in balans met de beeldtaal, daar de letters een opmaak zijn die past in de totale compositie. Maar op een ander moment kan het storend zijn en wordt het een maniertje. Naast figuurlijk gedateerde schilderijen zijn in LOOF enkele papierwerken van Iedema opgehangen. In synoniemen van titels gevat, die met draden worden bijeen gehouden. Letterlijk is het de sleet van de ouderdom waaraan Iedema beeld geeft. Tussen gescheurde vellen papier komt die grijsheid met gebreken. Prachtig is dan het verhaal van De Frou Ymkje, die van fier Frachtskip via Wykeinskip tot Charterskip verwordt. Uit deze compositie blijkt eens te meer dat Iedema het best is in beeldspraak, de uitdrukking in de afbeelding: je ziet het skûtsje nauwelijks maar het zeilschip is duidelijk aanwezig. Waar Sjoukje Iedema figuurlijk kleur geeft aan het verleden, laat Linus Harms alle letterlijke tinten weg. Kleuren vult de kijker zelf in door herinneringen die in het zien al mijmerend omhoog komen. In zijn fotografie is Harms meer dan een documentaire maker. Hij legt de wereld vast in een gelaagde vorm. Er gaat verhaal schuil achter een gemanipuleerd beeld. Want die soldaat stond daar niet toen het beeld werd gemaakt van veelkleurige voorbijgangers. En die wolkenkrabber bederft niet het uitzicht op een handvol kerktorens die door de nevel in het landschap priemen. Het zijn foto’s die dieper graven dan een momentopname van de omgeving. Maar ook een één-op-één beeld geeft door een perfecte uitsnede een denkbeeldig verhaal weer, dat verre van fictief is. Het Dagelijks Brood heeft niet meer nodig dan een leeg bord met kromme vork naast een lege kom. Een triest stilleven: de koek is op. Het jonge kind in de knoestige armen van de ouder, het jeugdige velletje bij een afgeleefd lichaam. Het spreekt boekdelen zonder woorden. Naast vele van de prints op dibond is een polaroid gehangen die actueel commentaar geeft, een cryptische omschrijving. Jurjen K. van der Hoek Zie ook weblog KUNST-stukjes: jurjenkvanderhoek.tumblr.com.

Auteur

Redactie