Kunstbeschouwing: Jan Reus, pictogrammen in een vervreemd realisme

HEERENVEEN

Jurjen K. van der Hoek stuurde een beschouwing van de tentoonstelling van Jan Reus die tot en met 23 september is te zien in Museum Heerenveen.

Hieronder zijn tekst.

De hedendaagse mens is ingesteld op beelden. Met plaatjes kan hij veel meer uit de voeten dan in tekst. De mens van tegenwoordig is visueel geprogrammeerd. Maar dat is niet een karakter van nu.

Al veel eerder terug kon de mens een verhaal beter begrijpen wanneer deze in beelden werd uitgedrukt. Wat te denken van de middeleeuwse kruisgang in de RK-kerken, waarbij het Latijnse verhaal onmiskenbaar hete en oor inging en het andere weer uit. Maar ook is het stripverhaal van onder meer Marten Toonder zo een voorbeeld van de plaat die de tekst versterkt.

In veel talen, bij volken en door landen is eenzelfde beeldtaal mogelijk. Hoewel elke landstreek zich laat aanspreken in een ander plaatjesjargon. Gangbare pictogrammen spreken een ieder aan, maar dan moeten ze wel alom geaccepteerd zijn.

Het icoon voor als je de WC zoekt op het station in Groningen is dezelfde als die wanneer je het toilet vindt op de vlieghaven van New York. Zo weet iedereen overal makkelijk de uitgang te vinden of de rijrichting van een verkeersplein.

Bij Jan Reus ligt dat enigszins anders. Hij bedient zich in zijn kunst met zelf verzonnen pictogrammen. Maar zijn beeldtaal is wel krachtig. Het maakt onmiskenbaar duidelijk wat zijn actuele gedachtegang is. Hoewel deze vaak pas na een langere beschouwing ontdekt is.

Het is als het cryptogram, dat bij Dr. Denker een andere ingang heeft dan bij Jan Meulendijks. Daar moet ik even aan wennen om de juiste woorden in te kunnen vullen. Zo verdient de expositie van Jan Reus in Museum Heerenveen een extra rondgang, weer een ander inzicht of een nieuw doorzicht.

Zie je dan ineens in de woorden en tussen de letters wat de puzzelmaker bedoelt gaat er een wereld voor je open: hé, dat ik dat niet voor hier en nu zo eerder heb gelezen. Ook bij het werk van Jan Reus is dit het geval. Doorzie ik de beeldtaal dan begrijp ik de bedoeling. Maar vat ik de strekking niet, dan dient de titel als aanknopingspunt om de betekenis te vatten.

Wat stel ik mij voor bij ‘Eva’s keuze’ en ‘Adam’s droom’ of bij ‘Plastiek mannetje’ en ‘De dag erna’. Welk beeld geven ‘Na de nacht’ en ‘Ik heb mijn lichaam prijs gegeven’. Weet jij ‘Dit is niet Kafka’, weet ik ‘Loflied voor Midas’.

Ergens in de tentoonstelling hangt een instructie als handreiking om de werken van Reus te lezen. Vaak valt dan met de titel als hint het kwartje. Maar, zo vraagt Reus zich af, wat ziet de kijker er in. Wat is het verhaal van die ander aan gene zijde van het werk: aan welke kant sta je – ik dus. Sluit mijn uitleg aan op de betekenis van Reus of niet.

Eigenlijk maakt dat niet uit, want iedere interpretatie is de juiste. Niet zoals in het cryptogram, waar maar één oplossing past in het diagram. Zo is het werk van Reus ruimer van begrip. Met een opzet die in ieder afzonderlijk werk dezelfde is. Een kader met daarin het pictogram en daar omheen wolkt de uitleg.

Het werk van Reus houdt het midden tussen realiteit en versimpeling, zonder abstract in beeld te zijn. De abstractie kan dan weer in de uitleg zitten, de zoekplaat met een diepere betekenis. De gebruikte beeldelementen komen samen in een vervreemd realisme.

Gezet in kleuren die vrolijk en springlevend zijn, waardoor het werk prettig oogt en een plezier is om naar te kijken. Het is leuk om de betekenis te ontdekken of je eigen uitleg eraan te geven. Echter zijn de thema’s niet altijd even aangenaam.

Reus neemt niet zelden de tegenwoordige maatschappij en de huidige mens met al zijn onhebbelijkheden daarin op de korrel. Zonder zeurderig te worden of vervelend te zijn. Reus’ inslag is opgeruimd en humoristisch met een serieuze ondertoon. Best werk.

Zie ook weblog KUNST-stukjes: jurjenkvanderhoek.tumblr.com.

(Tekst en foto’s Jurjen K. van der Hoek)