FOTO'S | Indiëherdenking in beeld, indrukwekkende toespraak burgemeester Van der Zwan

HEERENVEEN - De jaarlijkse Indiëherdenking is donderdagavond gehouden in Heerenveen.

Niet alleen hield burgemeester Van der Zwan een indrukwekkende toespraak uit zijn eigen ervaring. Ook kwam de 14-jarige Leroy Dörfel aan het woord. Hij vertelde ,,te dromen, hopen en verlangen naar een wereld waarin mensen in vrijheid mogen samenleven."

Hieronder de toespraak van burgemeester Tjeerd van der Zwan tijdens de Indiëherdenking. 

Dames en heren, jongens en meisjes,

Welkom, Fijn dat u ook dit jaar hier weer aanwezig kan zijn. Vandaag herdenken wij dat Japan op 15 augustus 1945 in het Verre Oosten capituleerde en dat toen de Tweede Wereldoorlog echt ten einde kwam.

Bij ons thuis is 15 augustus altijd een belangrijke datum geweest. Natuurlijk stonden wij stil bij 4 en 5 mei. 

Maar pas dik drie maand later, op 15 augustus, vierden we in ons gezin de echte bevrijding. Omdat op die datum de Japanners zich in Nederlands-Indië overgaven en mijn moeder, mijn opa en oma en mijn oom en tantes uit de kampen werden bevrijd.

De Japanse capitulatie en de bevrijding uit de kampen vond alweer 74 jaar geleden plaats. Er zijn steeds minder mensen die de Japanse bezetting, de ontberingen in de kampen en de Bersiap-tijd die daarop volgde aan den lijve hebben ondervonden. Er zijn dus ook steeds minder mensen die hun ervaringen met ons kunnen delen. Steeds minder mensen die met hun verhalen de herinnering aan die tijd levend kunnen houden.

Mijn moeder – ze is enkele jaren geleden overleden – heeft ons altijd veel en uitgebreid verteld over haar tijd in de kampen. Ze was pas acht jaar oud toen haar vader, mijn opa, uit huis werd gehaald. 

Pas drie-en-een-half jaar later zouden ze elkaar weer zien. Niet veel later werd ook mijn oma door de Japanse militaire politie, de beruchte Kempeitai, opgehaald voor verhoor. 

Ze zat een paar weken vast en al die tijd werden mijn moeder en haar twee zusjes en broertje door de baboe, een inlandse kinderjuffrouw, verzorgd en beschermd. Mijn familie heeft in verschillende kampen in Bandung en het toenmalige Batavia gevangen gezeten. 

Zeker tegen het einde van de bezetting traden de Japanners – Jappen werden ze genoemd – steeds wreder en meedogenlozer op. In de kampen kreeg met steeds minder eten en drinken. En de hygiënische omstandigheden waren, zeker in de tropen, voor veel mensen ziekmakend.

Uiteindelijk capituleerde Japan en werd mijn moeder bevrijd door een regiment Brits-Indische Gurka’s. Stoere en indrukwekkende verschijningen met baarden en grote tulbanden. 

Volgens mijn moeder is het aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki te danken dat ze levend uit de kampen kwam. Hoe verschrikkelijk en moordend die bommen ook waren. 

In de gewelddadige Bersiap-periode, direct na afloop van de Japanse bezetting, overleed het zusje van mijn moeder. Dat is voor mijn oma een levenslang trauma geweest. 

Heel lang was er geen tijd en aandacht voor de ervaringen en verhalen van mensen uit Indië. Er was geen nazorg voor terugkerende militairen. De ellende, de pijn, het verdriet men kon het niet delen met de landgenoten in het moederland. Men kwam terug in een koud en kil Nederland. Letterlijk en figuurlijk kil en koud.

Jarenlang werd 15 augustus in ons land niet officieel herdacht. In 1970 vond een eerste herdenking plaats. En de jaarlijkse herdenking, in Den Haag bij het Indisch Monument, is pas 43 jaar later - in 1988 - ingevoerd. En pas in 1999 erkende de Nederlandse regering dat 15 augustus 1945 het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog is voor het Koninkrijk der Nederlanden. 

Vanwege het schaamtegevoel rondom ons koloniaal verleden en de gevoelige relatie met Indonesië was er lange tijd weinig aandacht voor de oorlog in Indië en de dramatische nasleep daarvan.

In Heerenveen herdenken wij sinds 15 augustus 2002 het einde van de oorlog in Nederlands-Indië. Op initiatief van de heer Foppe de Boer en gesteund door andere inwoners die als dienstplichtig militair naar Indië waren uitgezonden, is deze gedenksteen geplaatst en komen we hier elk jaar officieel bij elkaar. 

Van nabij heb ik het verdriet en het onbegrip gezien en gevoeld dat dit nationale stilzwijgen van 15 augustus teweeg bracht. Bijvoorbeeld bij mensen die jarenlang in Japanse kampen zaten, die slavenarbeid verrichtten in de jungle, of die als KNIL-soldaat dapper vochten tegen een oppermachtige vijand en gevangen werden genomen. 

Bij mensen die weliswaar bevrijd waren van de Japanners, maar die vervolgens buiten de kampen hun leven niet zeker waren vanwege de wraak- en moordlust van Indonesische nationalisten. Bij mensen die dierbaren verloren. 

Verdriet en onbegrip. Ook bij de meer dan 100.000 veteranen die in de periode van 1945 tot 1962 in Nederlands-Indië, en later in Nieuw Guinea, onder zware en moeilijke omstandigheden vochten voor het landsbelang. En bij de nabestaanden van de meer dan 6000 soldaten die deze periode, ver weg van het moederland, het leven lieten.

Vandaag de dag, 74 jaar na de Japanse capitulatie, is de verstandhouding van Nederland met het Indisch oorlogsverleden nog steeds actueel. Mijn moeder was over dat verleden altijd heel duidelijk. 

Met zo’n 300.000 Nederlanders waren wij de baas over een zeventig miljoen Indonesiërs. Dat was natuurlijk helemaal fout! Inmiddels gaat een groep van Nederlandse en Indonesische historici deze gezamenlijke geschiedenis van beide landen beschrijven en duiden.  Het maakt het belang van deze herdenking alleen maar groter.

Hier, in Heerenveen, gedenken we dat Indisch verleden en koesteren we onze vrijheid. We staan vandaag stil bij de mannen die in het Verre Oosten als militair het leven lieten. Deze mannen en hun nabestaanden zijn vandaag extra in onze gedachten. 

Onder hen waren vijf inwoners van Heerenveen wiens namen staan gegrafeerd in deze gedenksteen: Sake Heemstra, Lieuwe van der Molen, Pieter Roorda, Sybren Smilde en Gerrit Vis. Hun hoopvolle leven is veel te jong in de knop gebroken.

Wat vandaag extra speciaal maakt is dat mijn jonge vriend Leroy zo meteen vertelt hoe hij – ook met Indische roots - deze Indiëherdenking ervaart. In de Leeuwarder Courant van vandaag staat een mooi interview met hem. 

Ik ben enorm trots op deze jonge Heerenvener en vind het fantastisch dat hij vanavond tot ons spreekt.

(Foto's Max van Gelder)