Boekbespreking | Tastbaar geluk in de nieuwe bundel van Wytze Brandsma

GERSLOOT - Wytze Brandsma schreef onlangs de bundel ‘Voorbij de nevel - De dize foarby’. Jurjen K. van der hoek schreef een boekbespreking. Hieronder zijn tekst.

Hoewel de aanleiding voor de nieuwste bundel poëzie van Wytze Brandsma de vergankelijkheid van het aardse leven is, tref ik dat gegeven nauwelijks in de letterlijke bewoordingen aan. De afgedrukte notities zijn een duiding van de wonderlijke broosheid van het bestaan, zonder echter in een negatieve neerwaartse spiraal te geraken. Afscheid nemen van geliefde dierbaren, waardoor nabestaanden met herinneringen achterblijven, valt zwaar en lijkt bijna onoverkomelijk. Maar nergens is die zwaarmoedigheid terug te vinden in de teksten. Brandsma blijft opgeruimd en blij het leven inkijken.Zijn kleine geluk is tastbaar tussen de dichtregels. Wel verbaast hij zich over het tere karakter van het menszijn. In een oogwenk kan het namelijk zijn afgelopen. Het ongewisse en onvermijdelijke levenseinde wordt iedere dag weer opnieuw bewaarheid. Soms ver van mijn bed, maar dan weer plotsklaps aan de etenstafel. Het einde van het leven is wreed, maar weinigen verlaten dit aardse bestaan met een glimlach op de lippen.

De bundel "Voorbij de nevel - De dize foarby" is in eigen beheer uitgebracht. Niet onder toezicht en met strenge blik van een uitgever, meekijkend over de schouder van de schrijver. Wytze Brandsma heeft geheel een eigen vrije hand in vormgeving en vooral inhoud. De aforismen, notities en puntdichten zijn, net als de voorgaande drie dichtbundels dat van hem waren, tweetalig. Het Nederlands schrijft zich naar Fries. En weer is duidelijk dat de Friese taal meer dan het Nederlands in beelden spreekt. In de vertaling namelijk zie ik letterlijk meer, krijg ik de geest voor ogen.

Minder dan eerder gaat het in de notities van Brandsma over religie. Meer over het menselijk bestaan zelf. De liefde tot de naaste zonder dat dit van bovenaf is bepaald of wordt geregeld. Het zijn horizontale puntdichten, van mens tot mens bezien en gesproken. Wytze schrijft abstracte teksten die alleen na lezen en nog eens overlezen begrepen worden. Zo zoals een abstract schilderij meer tijd van beschouwing nodig heeft om het beeld kans van slagen te geven. Ik lees de gerangschikte woorden in afgebroken zinnen niet zomaar door. De geschetste eenvoud van gedachten verdient aandacht. Maar vaak blijft na een aantal keren lezen om de woorden te laten bezinken toch een vraagteken staan. Het zijn vrijwel alle persoonlijke overpeinzingen die niet gericht zijn op de buitenwereld. In die manier van denken moet de lezer mee kunnen, aansluiting vinden in de emotie. En dat is geen sinecure. En dan slaat de schrijver wel eens de plank mis en verzandt in introverte bewoordingen.

Notities zijn schetsen van emoties. Gevoelens die opspelen bij gebeurtenissen. Voorvallen die jezelf niet in de hand hebt. Ze gebeuren gewoon, komen voor, zijn er. In aforismen worden emotionele ervaringen handzaam en begrijpbaar versimpeld. Dan is het voor mij daarmee klaar, maar gaat de schrijver toch nog door om zijn ingeving schijnbaar nader te verduidelijken. Het is voor hem nog niet af hoewel ik er dan al klaar mee ben. Een sprekend eind vinden kan moeilijk zijn.

Wytze Brandsma blijkt, na vier bundels vol tot woorden geworden gedachten, een meester in het beschouwen van de omgeving en in het kort daar commentaar op kunnen geven. In zijn aforismen is hij op de top van zijn vermogen. Het kort en krachtig verwoorden van emoties, zijn eigen emoties die op deze manier tot de mijne worden. Ik kan hier iets mee om de vergankelijkheid te kunnen duiden. De vlinder op het omslag is voor mij niet die in de tekst van Boudewijn. Het is een symbool van leven dat zich ontpopte uit een vraatzuchtige rups. Een prachtig getekend wezen dat opnieuw geboren is uit een begerig gulzig bestaan.

Zie ook het weblog KUNST-stukjes.

(Tekst Jurjen K. van der Hoek)