Recensie | ROMTE: de galerie als planetarium, tekeningen van Pietsjanke Fokkema

HEERENVEEN - Tot en met 23 februari is de tentonstelling ‘Romte’ van Pietsjanke Fokkema te zien in Galerie Getekend.

Jurjen K. van der Hoek schreef een recensie. Hieronder zijn tekst.

ROMTE, dat is voor mij wel dat grote vel met een wolk aan knoopjes uitgetekend. Alsof Pietsjanke Fokkema de handwerkbus van beppe heeft omgekieperd. Althans dat leeft in mijn herinnering.

Thuis in de gang, want daar was de ruimte die ik voor het spel nodig had, gooide ik de weckfles tot de rand gevuld met knopen uit. Daarna zocht ik kleur bij kleur en vorm bij vorm. Een mooie bezigheid, waar mijn moeder wel blij mee was want dan had ze alles weer op orde. Pietsjanke heeft die behoefte aan regelmaat gedocumenteerd op papier of in een boekje, soms de namen van de knopen erbij geschreven. Het is een ruimte die leeft in het verleden. De cirkels van de knopen worden later de schotels van de planeten, wanneer de blik van de grond de lucht in gaat. Wanneer je als kind de eigen veilige plek beziet in het kader van de grootheid van je omgeving. Ineens zijn de knopen op de grond de sterren aan de nachtelijke hemel. Je ontdekt het universum, de kosmos.

Pietsjanke Fokkema heeft al die indrukken uit de wereldruimte gedrapeerd langs de wanden van Galerie Getekend. De kamer vullende installatie is in het geheel een zoekplaat. Maar ook kan in onderdelen op detail gezocht worden naar aanknopingspunten en betekenissen. Soms lijkt de samenhang weleens zoek, maar bij nader inzien ontdek ik relaties en verbindingen. Op elke wand en om iedere hoek is er een nieuwe verrassing. Schepen waarvan alleen de masten en het tuig in beeld zijn, terwijl de bootrompen nauwelijks zichtbaar worden. Want als kind ook kijk je op naar dat hout wat zich, bij elkaar gehouden door legio touwen, in de hemel priemt. Ik voel me als dat kind in deze installatie, wanneer ik opkijk naar de baan van de bloedmaan, ik de elektriciteit in de energiemast zie en de spiralen uit de lucht onderscheid.

Niet altijd kan het beeld zonder woorden zijn. Woorden kunnen verduidelijken wat de emotie aanvoelt, en andersom kan het beeld een uitroepteken achter de tekst zijn. Ik lees krachtige zinnen, duidelijke aforismen. Meerwaarde voor het toch al afgetekende beeld. Een woordspel: heelal, alheel, alleen, eenzaam, eenheid, alleneen. Maar toch gaat mijn voorkeur uit naar de zonder woorden veelzeggende beelden. Niet alleen bedient Fokkema zich van potlood en papier, ook zet zij naald en draad in. Zo gaan er gehaakte ladders op naar het heelal, als jakobsladders oprijzen naar de hemel.

Langs die ladder klimt Pietsjanke haar historie binnen en tekent gaandeweg herinneringen, karakteristieken van mensen en plaatsen. Uitzichten plaatst ze naast elkaar, of hangt ze achter elkaar. Ze bouwt zich een eigen universum, de galerie als planetarium. Maar ook blijft ze aan en bij de grond, wanneer een samenstelling met appel of schelp tot stilleven in potlood wordt.

In een kunstmatige nis van deze oude zwart geschilderde ontvangkamer is een icoon gehangen. Maria met schijngestalten van Saturnus. Maria draagt een tonnetje waarin ze haar zelfkennis opbergt, want Saturnus staat toch vooral voor de behoefte aan structuur en het vermogen tot zelfinkeer. De schijngestalten van de zesde planeet lijken veel op celdeling, die na goddelijke bevruchting in de schoot van maagd Maria ontstond. Langs de tekeningen hangt een draadornament als het Bijbelse drievoudige snoer dat niet snel wordt verbroken. Zo herken ik in elke vormgeving de zin en betekenis, het verhaal en de boodschap. Kijk ik niet onbevangen naar de wijdvertakte perenboom, want in alles zit in een dubbele bodem. De kunst van Pietsjanke Fokkema zet aan tot nadenken.

(Jurjen K. van der Hoek)

Tot en met 23 februari

ROMTE, een ruimtelijke installatie van Pietsjanke Fokkema bij Galerie Getekend, Stationsstraat 6 in Heerenveen. Tot en met 23 februari.

Zie ook weblog KUNST-stukjes.