Oorlogsmonumenten Heerenveen in beeld

HEERENVEEN In de Heerenveense Courant van 22 en 29 april en 13 mei zijn de twee oorlogsmonumenten aan de Van Maasdijkstraat beschreven voor wat betreft hun geschiedenis, maker en verhalen achter de namen.

De gemeente Heerenveen telt in totaal zestien oorlogsmonumenten, waarvan zes in de plaats Heerenveen. In dit artikel beschrijft Henk Kok namens de stichting Werkgroep Oud-Heerenveen (sWOH) de overige oorlogsmonumenten in Heerenveen zelf.

De plaquette aan Crackstate

Op dinsdag 14 april 1970 is een gedenkplaat op de muur direct om de hoek aan de oostkant van Crackstate onthuld als herinnering aan de bevrijding van Heerenveen. In dat jaar werd 25 jaar bevrijding gevierd.

Op de koperen gedenkplaat, vervaardigd door de bankwerker A.J. de Vries uit Heerenveen, is een tank met Canadese vlag afgebeeld die een hakenkruis verplettert.

Linksboven zien we verbroken ketenen en rechts een zon die het gemeentewapen van de gemeente Heerenveen beschijnt en de tekst: ‘14 april 1945. Bevrijding van Heerenveen door het 1ste Canadese Leger’.

Monument gevangenis Crackstate

In 1995, bij de 50-jarige viering van de bevrijding, werd aan de zuidkant van het nieuwe gemeentehuis een monument onthuld. Een monument ter herinnering aan de gruwelen in de oorlogsjaren in de voormalige gevangenis van Crackstate (zie ook de Veenbrief van maart).

Het monument bestaat uit een brokstuk van de oude gevangenis. Bij de sloop van de gevangenis in de zeventiger jaren werd het puin afgevoerd naar Mildam als bouwmateriaal voor de ecokathedraal van Louis leRoy.

Jaren later kwam het brokstuk retour en dient thans als monument. Op het monument staan de jaartallen 1945 en 1995 en de tekst: ‘Ter nagedachtenis van de mensen die hier gevangen zaten’.

Van de dichter/journalist Fedde Schurer is de tekst: ‘De wûnen binne hiele. De groeden bliuwe’.

Indiëmonument aan het Gashoudersplein

Op 15 augustus wordt sinds de onthulling elk jaar bij het Indiëmonument herdacht dat op deze datum Japan capituleerde in 1945.

Bij de herdenking worden jaarlijks de mensen herdacht die omkwamen tijdens en na de beëindiging van de Japanse bezetting. Het monument zelf bestaat uit een wit stenen muurtje met een plaquette.

De plaquette is net als het Joodse gedenkteken aan de Van Maasdijkstraat vervaardigd door steenhouwerij Fransen. Op de plaquette staan de tekst Nederlands-Indië en de jaartallen 1945-1950.

Onder de tekst is een afbeelding te zien van een met elkaar vervlochten zwaard, helm en palmtak. Onder de afbeeldingen staat de zin: ‘Zij werden geroepen en keerden niet terug’.

Vervolgens komen een vijftal namen van jonge Heerenveners, die naar Nederlands-Indië werden gezonden om na de Japanse capitulatie de orde te herstellen en het Nederlands bestuur weer mogelijk te maken. Ook wel bekend als de politionele acties.

De namen van de in die periode omgekomen Heerenveners zijn op het monument samen met hun geboorte en overlijden vermeld: Sake Heemstra, Lieuwe van der Molen, Peter Roda, Sybren Smilde en Gerrit Vis. Van de laatste verscheen in de Leeuwarder Courant van 13 mei van de hand van Wietske Koen zijn levensverhaal.

Monument voor overleden Limburgse kinderen op de RK-begraafplaats

Dit gedenkteken werd op 3 mei 2012 onthuld op initiatief van de Stichting Rura Roermond. Het monument bestaat uit drie marmeren platen met in het midden een tekst/gedicht en aan weerskanten de achttien namen van kinderen afkomstig uit noord Limburg.

In januari 1945 moest op last van de Duitse bezetter de bevolking noordwaarts vertrekken. Na een barre tocht kwamen ook in Heerenveen enkele honderden evacuees aan. Door de op deze tocht geleden ontberingen stierven in totaal achttien vooral erg jonge kinderen.

Dokter Bonne Dijkstra van ziekenhuis Tjongerschans trok zich het lot van deze kinderen aan. Op zijn initiatief kregen de kinderen een gezamenlijk graf aan de zuidoostkant van de RK- begraafplaats .Een naamloos graf tot de onthulling van de gedenksteen vervaardigt door steenhouwerij Fransen.

‘De poppen van Limboarch’

In zijn woede en frustratie over het oorlogsgebeuren schreef Dijkstra het aangrijpende gedicht ‘De poppen van Limboarch’.

Hierbij het laatste vers: Nou waeit oer jim behiplik grêf De Fryske wyn, en giele blommen Bûg’oer de klingen op en del Yn’t wiuwen fan de raeijeplommen Hein ik jim lêste, stille groet Stil ha ik ôfskie nommen: Goendei Lamberke, Parren, Hoekx, Goendei, jim lytse frommen

Op de gedenksteen staat de Nederlandse vertaling.

(Tekst en foto’s Henk Kok, sWOH)