De Uitdaging: ‘Een vervolg vinden voor Lânskipsfûns Oranjewâld-Ketlik’

ORANJEWOUD - In de rubriek De Uitdaging portretten van mensen met een bijzonder verhaal en de uitdaging in hun leven. Deze keer Greet Ruitenberg, voorzitter van de stichting Lânskipsfûns Oranjewâld-Ketlik.

Beeldbepalende bomen, elzensingels, hakhoutbosjes en poelen; allemaal landschapselementen die terug zijn te vinden in het gebied Oranjewoud-Katlijk.

De Stichting Lânskipsfûns Oranjewâld-Ketlik verstrekt middelen aan eigenaren van dit soort landschapselementen voor het onderhoud ervan. De stichting werd op 17 december 2010 opgericht. Greet Ruitenberg (55) is sinds 2014 voorzitter van de stichting.

Onderhoud landschapselementen

,,De naam van het fonds zegt het eigenlijk al: het is een fonds voor het onderhouden van het landschap Oranjewoud-Katlijk. De plannen voor de stichting ontstonden zo rond 2005. De aanleiding was aan de ene kant het bijzondere landschap rond Oranjewoud, maar ook het gegeven dat het landschapsonderhoud weinig continuïteit kende. Er waren kortere programmaatjes voor een aantal jaar. Maar die liepen weer af en de wens was er om voor een langere periode structureel te werken aan het landschap”, zegt Greet Ruitenberg.

Eigenaren van landschapselementen hebben nu voor een langere periode, 30 jaar, zekerheid voor ondersteuning van onderhoud van hun landschapselementen.

Verstrekken middelen

De belangrijkste taak van de stichting is het verstrekken van middelen aan eigenaren van landschapselementen in het gebied voor onderhoud van het landschap.

,,Als je in het gebied kijkt; je hebt boomwallen, elzensingels, hakhoutbosjes, poelen; die vragen allemaal onderhoud. Iedereen geniet van die elementen als je door het landschap fietst of loopt, maar het is aan de eigenaar om dat in stand te houden.”

Functie

,,Het landschap is in de loop van de tijd ontstaan. Vroeger hadden de elementen een functie. In het hakhoutbosje werd vroeger hout gehaald voor de boerderij, elzensingels dienden als afscheiding tussen percelen en poelen waren bijvoorbeeld een drinkwatervoorziening voor vee. Onze manier van leven is veranderd, heel veel elementen hebben niet meer hun oorspronkelijke functie. Als je wil dat ze onderhouden worden, dan is het nodig om daar een vergoeding voor te geven. Onderhoud kost tijd en aandacht.”

Plannetje

Het fonds geeft de eigenaar een vergoeding om de elementen in stand te houden. Die vergoeding kan de eigenaar zelf aanvragen.

,,We werken met een methode dat we elementen gaan beoordelen om te kijken of die in aanmerking kunnen komen voor ondersteuning. Wat moet gebeuren om het element in stand te houden? Is er groot onderhoud nodig, moet er bijgeplant worden of is er een voorziening nodig dat er geen vee in komt bijvoorbeeld?”

Vervolgens wordt er een plannetje gemaakt voor zo’n element. De eigenaar krijgt dan een vergoeding om dat plan uit te voeren. Er zijn ook eigenaren van landschapselementen die voor een andere regeling kiezen dan die van het Landschapsfonds.

Bestuur

Het bestuur van stichting Lânskipsfûns Oranjewâld-Ketlik bestaat uit vijf mensen. Ruitenberg is destijds gevraagd omdat zij affiniteit heeft met de melkveehouderij.

Veel elementen in het gebied zijn eigendom van melkveehouders. Samen met haar man heeft Ruitenberg een melkveehouderij in Oldeberkoop. Het bestuur beheert het geld.

,,Veel werkzaamheden worden uitgevoerd door Landschapsbeheer Friesland. Die stelt voor ons contracten op en heeft kennis van het gebied en van de landschapselementen. Die doen vrij veel werk voor ons.”

De landschapselementen worden onderhouden door de gebiedseigenaren. Zij kunnen dat zelf doen of uitbesteden. De stichting heeft nu ongeveer vijfentwintig contractanten.

Damhertenproblematiek

Wat nu een actueel onderwerp is, is de damhertenproblematiek. ,,Onderdeel van het onderhoud is het terugsnoeien van houtwallen. Die gaan dan opnieuw uitlopen en wat we zien, is dat damherten die uitlopers erg lekker vinden en daardoor zo’n houtwal kunnen vernielen. Daar hebben eigenaren veel meer last van dan in het verleden.”

De stichting heeft dit punt aangekaart bij de provincie Friesland. Zij hoopt dat er snel goede plannen gemaakt worden voor het beheer van de damhertenpopulatie zodat de dieren niet meer zoveel schade aanrichten.

Vervolg voor fonds

,,Het idee van het fonds is ontwikkeld in een periode dat het economisch heel goed ging. Het idee was: een mooi landschap, zorgt voor een mooi vestigingsklimaat. Dat is goed voor de bedrijvigheid rond Heerenveen.”

De belangrijkste financiers van het fonds zijn de provincie Friesland en de gemeente Heerenveen. De bedoeling was destijds dat ook de omgeving mee zou betalen aan het onderhouden van landschap.

,,Dat het fonds meer middelen zou verwerven van het lokale bedrijfsleven of andere partijen. Dat is niet gelukt. De belangrijkste uitdaging voor het fonds op langere termijn is om in een vervolg te voorzien. Dertig jaar is een langere periode, maar we moeten wel gaan nadenken wat we daarna gaan doen.”

‘Prachtig gebied’

Een schouwcommissie maakt minstens een keer per jaar een rondje langs de elementen om te kijken hoe het met het beheer gaat. Daarnaast organiseert de stichting excursies voor haar contractanten. Ruitenberg is nu zes jaar voorzitter van de stichting. Wat ze daar leuk aan vindt? ,,Het is een bijzondere stichting omdat het gebied voor langere periode middelen heeft gekregen om landschap te onderhouden. Dat is best uniek. En daarnaast is het een prachtig gebied.”

Behoud landschap

,,Iedereen vindt het vanzelfsprekend dat het landschap er is. Ik denk dat veel mensen zich niet realiseren dat het er alleen maar blijft wanneer er onderhoud plaatsvindt. Wanneer mensen zich ervoor inzetten om die elementen in stand te houden. Dat kost tijd en geld. En ik hoop dat mensen er begrip voor hebben dat onderhoud plegen, soms inhoudt dat we elementen moeten kappen, maar dat die daarna weer gaan uitlopen. Dat vinden sommige mensen lastig, maar we doen het altijd met een reden: voor het behoud van het landschap.”

(Tekst Mieke van Veen)