Friese staten en stinzen | Oenemastate Heerenveen

HEERENVEEN Voor de serie Friese Staten en stinzen gaat Peter Nieuwenhuijsen ditmaal in op Oenemastate aan het Gemeenteplein in Heerenveen.

Friesland een provincie van boerderijen en kerken? Ja, maar er is veel meer. Zoals prachtige staten en stinzen. Elke week bezoekt Peter Nieuwenhuijsen een andere. Deze week Oenemastate.

Iemand laat mij een prachtige tekening zien van een state in 1732. Zij zegt: ,,Deze state bestaat nog, raad maar eens welke.” Ik heb geen idee. ,,Het is in Heerenveen”, zegt ze. Dat helpt niet. ,,Oenemastate”, roept ze triomfantelijk uit.

Maar ik kijk een beetje sip: ik zie geen enkele overeenkomst met het mooie gebouw dat nu het Gemeenteplein domineert. En er is nog een probleem. Op de tekening zien we een echte oude state, zoals ze in 1500 werden gebouwd. En is Oenemastate niet van 1640?

Wat die laatste vraag betreft, krijg ik dadelijk uitleg: ‘Vóór 1640 stond op deze plaats de state Moerborch. Veel van die oude state stond in 1732 blijkbaar nog overeind, zoals die elegante achtkante toren op de tekening. Die grietman Van Oenema had dit huis gekregen door het te ruilen voor Voormeer en hij heeft bij het verbouwen in 1640 blijkbaar toch aardig wat laten staan. Oenema’s dochter Catharina trouwde met grietman Ernst Willem van Haren. Zij waren de volgende bewoners van de state en lieten de plafondschildering maken die er nu nog is in een zijkamer waar je zo in kan. Vandaar dat de letters C, O, E en H hierin verwerkt zijn! De schilder was Matthias van Pellecom, een Haarlemmer die ook aan het Stadhouderlijk Hof gewerkt had.’

Verbouwing in 19e eeuw

Maar de eerste vraag die ik stelde, is nog niet beantwoord. Hoe kan het dat het huidige gebouw er zo anders uitziet dan de tekening van 1732? Het antwoord is niet verrassend: er is in de 19e eeuw enorm verbouwd en de toren was al eerder afgebroken.

Ook in 1876 werd een deel afgebroken en op die plaats verrees de huidige fraaie renaissancegevel. De verbouwing vond plaats op kosten van de gemeente Schoterland en de state werd dus gemeentehuis.

Later stond het bekend als het belastingkantoor, maar tussendoor is het ook nog kantongerecht geweest. En daar sluit de huidige naam op aan: restaurant en hotel ’t Gerecht. Daarmee is deze state een van de drukst bezochte states in de provincie geworden.

Prijsvraag

Rondom de Friese staten en stinzen wordt ook een prijsvraag gehouden. Te winnen valt een vorstelijke overnachting in een van de mooiste B&B’s van Friesland: Huize Boschoord in Sint Nicolaasga. Klik hier voor deelname.

(Tekst Peter Nieuwenhuijsen)