Friese staten en stinzen | Crackstate in Heerenveen

HEERENVEEN WOLVEGA Voor de serie Friese Staten en stinzen gaat Peter Nieuwenhuijsen ditmaal in op Crackstate in Heerenveen.

Friesland een provincie van boerderijen en kerken? Ja, maar er is veel meer. Zoals prachtige staten en stinzen. Elke week bezoekt Peter Nieuwenhuijsen een andere. Deze week Crackstate.

Het huis van Johannes Crack in Heerenveen was nog maar net klaar of het kreeg al een goede recensie van stadhouder Willem Frederik: “de heer Krack sijn huijs gesien, dat heel fraij iss, kostelijck, gemackelijk en sterck..” Zo schreef de stadhouder het in zijn dagboek, eind juni 1649 (u dacht toch niet dat ik een recensie in de krant bedoelde?) Willem Frederik was wel gevoelig voor de nieuwe Hollandse stijl, want hij verbleef vaak in Den Haag. Crackstate was echter gebouwd door een Amsterdammer, namelijk Willem de Keyser, zoon van Hendrick, de beroemdere architect. Willem de Keyser was ten tijde van de bouw van Crackstate ook assistent van Jacob van Campen, die begonnen was met het Paleis op de Dam. Verder had deze bouwmeester al zeventien jaar in Engeland doorgebracht en was hij daar getrouwd.

Tot 1833 bleef de Crackstate in de familie en leidde een rustig bestaantje, want veel ophef veroorzaakten de Cracks niet. (Google Crack maar eens, je vindt niets over deze familie.) Daarna werd het eigendom van de staat en kwam het in de hoek van de rechtspraak terecht. Aan de achterkant werd zelfs een gevangenis bijgebouwd. Een sombere fase in het bestaan van de state werd daarmee ingeleid, want van de gevangenis werd in de Tweede Wereldoorlog gebruik gemaakt door de Duitse bezetters. Een oudere Heerenvener: “Met name een aantal verzetslieden kwam hier terecht. Die zijn gemarteld en na lange tijd gefusilleerd. Luitjen Mulder haalde zelfs dat niet. Hij weigerde een woord uit te brengen en werd zo behandeld dat hij eraan bezweek in januari 1945. Bij de bevrijding was zijn lichaam nergens te vinden. Pas een paar maanden later werd het bij toeval uit het water gevist.”

Toen de state in 1949 overging in handen van de gemeente, braken blijere tijden aan. Allerlei ambtelijke handelingen vinden plaats in de nieuwe aanbouw, maar voor huwelijksvoltrekkingen moet je in de state zelf zijn en ook de burgemeester zetelt hier. Een deel van de huwelijksreportage kan niet stuk, met zo’n rijk gedecoreerde gevel, en met die brug en dat hek.

(Tekst: Peter Nieuwenhuijsen)

Prijsvraag

Rondom de Friese staten en stinzen wordt ook een prijsvraag gehouden. Te winnen valt een vorstelijke overnachting in een van de mooiste B&B’s van Friesland: Huize Boschoord in Sint Nicolaasga. Ga voor deelname naar:

https://heerenveensecourant.nl/artikel/1112128/prijsvraag-staten-en-stinzen-win-een-vorstelijke-overnachting.html