Charles Gombault, fotograaf in Friesland

HEERENVEEN Henk Kok gaat namens de stichting Werkgroep Oud-Heerenveen (sWOH) nogmaals in op Charles Gombault.

In de afleveringen van 2 en 16 juli is de herkomst van Charles Gombault, zijn leven in Oostenrijk, Duitsland en Holland aan de orde geweest. Deze aflevering meer over zijn Friese periode.

Enkele rectificaties/aanvullingen

Wibbo Westerdijk wees mij erop dat het jaartal 1940 in aflevering 1 niet kon kloppen. Op de foto van Zicht Naar Het Noorden is de fabriekspijp van de oliefabriek van Woltman aan de Fok nog te zien. In 1938 is het fabriekscomplex gesloopt om een doorbraak van de Fok naar de achterliggende Tjepkemastraat en Woltmanstraat te kunnen maken. De vier afbeeldingen van Gombault kunnen dus op zijn vroegst uit begin 1938 dateren. Onder de watertoren van Barendrecht had moeten staan; afkomstig bestand Dienst Rijksmonumenten.

Jan Drenckhahn, kleinzoon van Gombault, van 1956 tot 1972 woonachtig in Heerenveen, wees mij erop dat het familieportret gezin Gombault/Böttcher in aflevering twee door middel van een zelfontspanner is gemaakt. Op de voorgrond zitten de maker Charles Gombault en Johanna Böttcher. Daarachter staan Margarethe, haar moeder Anna Böttcher en Wilhelm zoon van Johanna en Charles. De dochter Sofia was op driejarige leeftijd overleden.

De Friese periode van Gombault 1924 – 1944

In de vorige aflevering was al besproken dat Charles Gombault, na een ruim veertienjarig verblijf in Holland, begin 1924 naar Friesland verhuisde om na een korte periode als bedrijfsleider bij de Leeuwarder Papier Fabriek op 15 mei 1924 als fotograaf en fotoredacteur in dienst te treden bij het krantenimperium van de familie Hepkema. Dat bestond uit het in Heerenveen gedrukte Nieuwsblad van Friesland, ook wel aangeduid als Hepkema’s Courant en het in Leeuwarden gedrukte Nieuwsblad van Leeuwarden.

Hoogstwaarschijnlijk heeft mr. Mindert Hepkema, samen met zijn broer en zussen eigenaar van het in Heerenveen gevestigde Hepkema-imperium, deze in diensttreding geregeld. Mindert was zelf ook een enthousiast fotograaf en filmer. Charles Gombault bleek al gauw meer te zijn dan alleen nieuwsfotograaf.

Zijn interesse ging ook uit naar algemene ontwikkelingen in Leeuwarden en de rest van de provincie. Zo werkte hij mee aan diverse boekpublicaties, waarvan het gedenkboek Leeuwarden, 1435-1935 een van de bekendste is. Naast veel portretten van pommeranten, kwamen ook “gewone” mensen voor de lens van zijn camera van burgemeester tot arbeider bij de gemeentereiniging. Kerken, zowel de buitenkant als het interieur, markante gebouwen, (sport)manifestaties, waaronder veel opnamen van schaatswedstrijden. Gombault had ook oog voor armoede en verpaupering.

Veel van die beelden zijn terug te vinden in het in 2014 verschenen boek Leeuwarden tussen beide wereldoorlogen, met als ondertitel Vastgelegd door de fotograaf Charles Gombault. In het archief van het museum Heerenveen zijn ruim honderd afbeeldingen aanwezig, die rechtstreeks aan Gombault kunnen worden toegeschreven. In het archief van Historisch Centrum Leeuwarden en het fotoarchief van het Fries Museum zijn duizenden afbeeldingen uit de periode 1924 -1942 aanwezig, terwijl ook het Fries Film Archief afbeeldingen bezit.

Bij deze aflevering twee afbeeldingen uit het archief van museum Heerenveen uit de jaren dertig van de vorige eeuw en een uit het fotoarchief van het Fries Museum (Kerkje Haskerdijken).

De oudste afbeelding dateert uit 1931. We zien hier het voormalig bondshotel Jorissen aan de Oude Koemarkt. Eind 1926 was het aangekocht door het RK kerkbestuur. Bij het pand hoorde een tennisbaan en groentetuin met tuinmanswoning op de plaats waar later de Schouwburg zou verrijzen en nu het gemeentehuis staat. Door ruil kreeg het kerkbestuur het terrein in handen waar in 1934 de nieuwe RK kerk zou verrijzen. Voor de aanleg van de Crackstraat moest het rechter deel van het gebouw gesloopt worden.

Het achterliggende gebouw, het Skûtsje, is recent verbouwd en dient als ruimte voor diverse bijeenkomsten. Het linkerdeel is gehandhaafd en staat al jaren bekend als automatiek en café Hennie Ris.

De tweede afbeelding dateert eind jaren dertig. De Molenwijk is halverwege de jaren dertig gedempt. De foto biedt een prachtig doorkijkje naar het noorden met aan het eind twee kerktorens. Respectievelijk van de oude NH Kruiskerk en de pas verrezen RK kerk. Het trottoir links ligt er nog strak bij, is waarschijnlijk pas aangelegd. Een deel van de oude bebouwing is gesloopt. Een nieuwe dubbele woning is verrezen, die recentelijk is gesloopt. Aan de rechterkant zien we nog net een klein stukje van Bouwhuis klompenhandel, een nog steeds bestaande onderneming, vervolgens café Jongbloed en een boom in de tuin waar nu de uitbreiding van boekhandel Overdiep staat.

De derde afbeelding is het kerkje van Haskerdijken (de Kapelle)uit 1934. Het kerkje staat wat kaal op de terp. Er naast staat de al lang verdwenen voormalige schoolwoning met inpandige schoollokaal. Ter gelegenheid van opgravingen op het nabijgelegen terrein van het vroegere klooster zijn in het Nieuwsblad van Friesland in maart 1934 een tweetal artikelen verschenen. Bij een van de artikelen is deze afbeelding van het kerkje geplaatst. Het woninkje werd op dat moment bewoond door de doodgraver, die zorgde voor het onderhoud van het kerkhof en de graven groef.

In de volgende aflevering meer over de Friese jaren van Gombault.

SWOH HJK.