Geen hel maar weldaad

Bourtange is anno 2020 nog steeds een onneembare vesting. Dat blijkt al meteen in vredestijd. Voordat de fietstocht vanuit dit oude dorp naar Klooster Ter Apel begint.

TEKST MAX DE KRIJGER 
 
In 1580 gaf Willem van Oranje opdracht om op een zandrug in het Bourtangermoeras een fort aan te leggen. In 1593 werd de vesting in opdracht van In 1580 gaf Willem van Oranje opdracht om op een zandrug in het Bourtangermoeras een fort aan te leggen. In 1593 werd de vesting in opdracht van Willem Lodewijk van Nassau opgeworpen. Het was in de tijd waarin hier dras, plas en hoogveen was. Doorwaadbare plaatsen waren toen goud waard. Een handelsweg lag hier op de zandrug, tussen Groningen en Duitsland. We starten onze fietstocht op deze strategische plaats.

Wat een uitstraling heeft Bourtange, prachtig. Maar al van verre afstand is te zien, dat onze start niet volgens het boekje zal gaan. De brug naar de toegangspoort is weg. Er wordt gewerkt. Een bord geeft streng aan dat fietsers hier niet Bourtange in mogen. Er is een alternatief, maar dat is een voetpad. Met een steile trap tegen de wal op. Met een fiets – met of zonder zware accu – ertegenop klimmen zou te gevaarlijk zijn en dus blijft de tweewieler achter. 

TERUG NAAR 1665
Klimmend naar boven voelt alsof je teruggaat naar het jaar 1665. Toen dreigde een inval van de Bisschop van Munster. Stap voor stap komen ook wij dichterbij de overwinning. Dit keer is het geen aanval maar een vredig bezoek. 
We slenteren even later door de straatjes. Officiershuizen, de Pastoorswoning, de soldatenbarakken, de wachthokjes, een paar leuke winkeltjes, horecagelegenheden en natuurlijk de secreten, toiletten van vroeger. Met een hart in de deur. Even loeren we in die sanitaire ruimte, ver boven de grachten. Wat een hoogte. Zullen we hier een plas doen voordat we beginnen aan de fietstocht? We doen het bijna in onze broek, alleen al bij die gedachte. 

We hebben al snel de vaart erin, langs het Bourtangerkanaal. De lange brede sloot is lang niet zo oud als Bourtange. In 1917 werd hij gegraven. Maar het fietst heerlijk. Eerst passeren we een brug waarover de fiets aan de hand mee kan. Even later is er een ophaalbrug over het Ruiten A Kanaal. 

En dan weer door. Verder de provincie Groningen in. Het verbaast. Wat heeft deze provincie veel bos. En de Ruiten A, dat is ook een mooie. Op veel plekken wordt gegraven in deze kleine rivier. Bochtig wordt hij. Zo krijgt deze kleine rivier weer de mogelijk om te meanderen. Over een paar jaar is het hier prachtig. 

Maar graven heeft ook zijn keerzijde, vermeldt een kunstwerk in Jipsinghuizen. Dat is te zien wanneer je even rechtdoor gaat, waar je voor knooppunt 36 eigenlijk rechtsaf zou moeten gaan. Duizenden werklozen ontgonnen de woeste gronden van Oost-Groningen. Arbeiders spraken van een hel. Boeren en bazen van een weldaad. In Westerwolde ontstond de schepping opnieuw. Wanhoop van toen en de hoop op de nieuwe morgen. Laat deze fietstocht op een soms droge dag de nieuwe morgen zijn. Geen hel maar weldaad anno 2020. 
We rijden weer op de route en zien het resultaat van de arbeid. Weiden en akkers. De boer vaart er wel bij. Buurtschappen zoals Jipsingerboertange, Borgerveld, Ter Wisch en Ter Haar liggen op de route. De Ruiten A volgt ons op de voet tot we in Ter Apel aankomen. 

MIDDELEEUWS MOOIS
Het Klooster ligt groots tussen de oude bomen. Nog meer bos in Groningen. En nog meer middeleeuws moois op route. Weer is er weldaad. In 1464 schonk Jacobus Wiltingh – pastoor in Garrelsweer – zijn nederzetting Apell aan de orde van het Heilig Kruis. Met de voorwaarde dat er hier wel een klooster moest worden gebouwd. En dat gebeurde dus. Huis van het Nieuwe Licht. Maar het had ook donkere perioden. Daar is hij weer: Willem Lodewijk van Nassau veroverde dit gebied in 1593. Het katholieke geloof werd afgezworen. Maar dat was geen zegen. Helse stormen en brand teisterden het klooster. Er zijn veel aanpassingen uitgevoerd, in de jaren dertig van de vorige eeuw is er gerestaureerd en geconserveerd. 

We lopen eromheen. Hoe zagen de priesters en lekenbroeders er toen uit? Legden ook zij onze route af, tussen Bourtange en hun optrek in het stille Groningen? Wie weet. Maar vast niet op de fiets.

WEER NAAR BOVEN
We hebben het meest zuidelijke deel van de fietstocht gehad. Nu gaan we weer naar boven. In de provincie waar niets boven gaat. Eerst nog een stukje bos en dan weer een open stuk. Zuidveld, Hassenberg en dan Sellingen. Hier gaat de route linksaf, naar het noorden. En dat is jammer. Want zo mist de ontdekkende fietser in Groningen het mooie Ter Borg. Dus: ga bij knooppunt 16 linksaf naar knooppunt 34 en na een paar kilometer sta je bij een aantal statige boerderijen. Ze zijn verscholen in het groen. Een onverhard pad laat jou als fietser meegenieten van de rijkdom van de boeren. En mogelijk de armoede van de arbeiders, terugblikkend naar het monument van zojuist. Ter Borg bestaat uit vier boerderijen, waarvan er drie de status van rijksmonument hebben. De Ruiten A kust ook hier de buurtschap. 

We gaan weer terug op de route, door Sellingen en daarna evenwijdig op het fietspad aan de doorgaande weg. Even later oversteken, rechtsaf. We naderen het eindpunt. Bijna in Bourtange. Het Moddermansdiep ligt onopvallend langs de route. In 1631 kwam men tot het besef dat het moeras rondom Bourtange begon te verdrogen. Een rijsdam in de Ruiten A moest de oplossing zijn. Via het Moddermansdiep werd het water naar de vesting geleid. 

Wij naderen het op het hobbelige fietspad. De fietser wordt met een bord zelfs gewaarschuwd voor valpartijen. Even later staan we weer bij Bourtange. Tijd voor een eindstop. Met een sanitaire stop, op een echt toilet en niet zo’n gat boven de gracht. Wat een weldaad.

ROUTE
De fietsroute telt 56 kilometer en kan natuurlijk overal worden gestart. Hou rekening met de verbouwing van de brug van Bourtange. Deze is tot december afgesloten voor verkeer. Je kunt dus het beste de fiets achterlaten en Bourtange te voet verkennen.
Zie ook:
routesingroningen.nl/fietsroutes/?route_id=91

NOG EEN TIP
Bij Knooppunt 16 kun je ook kiezen voor knooppunt 33 en daarna knooppunt 14, 44 en dan 55. Dan doorkruis je een prachtig gebied van de Ruiten A. Hij kronkelt door het tijdloos mooie landschap. Schapen houden boel kort. Zo zag dit gebied er waarschijnlijk uit, in de tijd van de Bisschop van Munster en de priesters en lekenbroeders van klooster Ter Apel.