Nogal wiedes | Menselijke maat

Na een geruchtmakende zaak in Wijdemeren ontstond ook in Heerenveen commotie over het terugvorderen van bijstandsgeld vanwege gedoneerde boodschappen.

Er werden honderden dergelijke ‘vergrijpen’ in Nederland gesignaleerd. De overtreders-bijstandsgerechtigden worden middels data-analyses bestempeld als fraudeurs.

De menselijke maat is zoek. De democratie dreigt een datacratie te worden, vinden veel partijen. Die vergeten gemakshalve dat een ruime parlementaire meerderheid in 2014 vóór de nu zo verguisde wetgeving stemde.

Ook in de recente Toeslagenaffaire was die menselijke maat ondergesneeuwd. Pas nadat er ruim 26.000 ouders waren vermalen door het systeem, dook hij op. We ontwaarden bittere tranen bij (oud)-bewindslieden en Kamerleden. Veelal leken het vooral krokodillentranen.

Overigens vond in 2012 zestig procent van de bevolking dat uitkeringsfraude de hoogste prioriteit verdiende. Kamerleden en ministers verdrongen zich recent om beterschap te beloven.

Toch is de volgende ramp alweer in de maak: de nieuwe Wet Gegevensverwerking Samenwerkingsverbanden (WGS) passeerde onlangs geruisloos de Tweede Kamer. Die WGS koppelt niet alleen gegevens die de overheid van ons bezit, maar ook alles wat we delen met bedrijven, banken en verzekeringsmaatschappijen.

In de verte doemen de discriminatoire algoritmes alweer op. Het wetsvoorstel ligt nu bij de Eerste Kamer. Hopelijk komt die bijtijds tot inkeer. Anders kan een volgende parlementaire onderzoekscommissie zich alvast warmlopen. Het idee van de Participatiewet was ooit veelbelovend: bijstandstrekkers zoveel mogelijk in de samenleving laten participeren, onder andere door een tegenprestatie te verlangen.

Maar o wee als je een foutje maakte, dan werd je meteen als bedrieger gebrandmerkt. Op 19 januari volgde ik de op instigatie van Retze van der Honing (GroenLinks) bijeengeroepen onlinevergadering van een Heerenveense gemeenteraadscommissie over de uitvoering van de Participatiewet op gemeenteniveau.

Conclusie: ook in Heerenveen is de menselijke maat af en toe zoek, omdat het uitkeringssysteem gestoeld is op gestold wantrouwen.

Kortom, het College van B en W moet coulante oplossingen zien te vinden binnen de nauwe kaders van de landelijke Participatiewet.

(Tekst Rob Kerkhoven)