‘Flink wat kanttekeningen bij ijsveiligheid, zo stonden gemalen langere tijd nog aan’

MILDAM Luuk de Vries blikt namens de Heerenveense Courant terug op het schaatsen op natuurijs. Als ‘Zweedse schaatser’ plaatst hij flink wat kanttekeningen bij de veiligheid van het ijs en hoe ijswegencentrales met het ijs zijn omgegaan.

Het Zweeds veiligheidssysteem waar De Vries gebruik van maakt kenmerkt zich door drie hoofdpunten: kennis, uitrusting en gezelschap. Gidsen spelen daarbij een belangrijke rol. Zij hebben een vijfjarige opleiding doorlopen, die gebaseerd is op het Zweedse gidssysteem dat al meer dan honderd jaar bestaat.

Hieronder het artikel van de inwoner uit Mildam.

Wat hebben we genoten van het ijs. Vele duizenden mensen in Friesland op het ijs. Ook ik, enthousiast ‘Zweeds’ schaatser, heb mijn hart kunnen ophalen. Maar ook heb ik mijn hart vastgehouden. Niet alle gemalen waren stilgezet, waardoor het ijs onvoldoende aangroeide ten gevolge van stroming onder het ijs. Nergens zag ik linten waarmee onbetrouwbaar ijs was afgezet. Nog een wonder dat het zo goed is afgelopen.

De IJWC, een vrijwilligersorganisatie die de meeste mensen niet meer kennen, omdat er al jaren geen natuurijs is geweest, wil het recreatief schaatsen bevorderen (toertochten) en zorgen er onder andere voor dat onbetrouwbare stukken ijs met linten worden afgezet. Terwijl het ijs niet is goedgekeurd en het parool is: ‘Kom niet op het ijs, want het is niet vertrouwd,’ zag ik vrijdags overal schaatsers het ijs opzoeken. Bij gevaarlijke plekken geen lint te bekennen. Wanneer ik de IJswegencentrale van rayon Heerenveen daarop aanspreek, hoor ik wat het beleid van de IJswegencentrales in onze provincie is.

De afspraak binnen de IJWC’s is: ‘We gaan los als de ijsdikte in je rayon op de meeste plaatsen acht centimeter bedraagt en de vooruitzichten op ijsvorming voor de komende dagen goed zijn. Dan zetten we de zwakke plekken af met linten. Wordt er daarentegen alweer dooi verwacht, dan span je geen linten om onbetrouwbaar ijs te markeren. Doe je dat te vroeg, dan denken de mensen dat de rest van het ijs betrouwbaar is; en daarmee kweek je een gevaarlijke situatie.’

Nat pak Engelenvaart

Zaterdags zakten er zeker vijf mensen door het ijs van de Engelenvaart, waar vier tot zes centimeter ijs lag en soms minder. Ik had daar op mijn tocht al vijf wakken bespeurd, zonder linten.

Omdat er alweer dooi op komst was, deed de IJswegencentrale volgens afspraak niets. Resultaat: in heel Friesland is geschaatst op ijs dat niet door de IJswegencentrale als betrouwbaar is verklaard. Een ongewenste situatie. Waar ik nu op hoop, is dat de Friese IJswegencentrales hun beleid evalueren en dan herzien. Dat moet preventiever worden, om ongelukken als op de Van Engelenvaart te voorkomen. Natuurlijk kan je niet alle ongelukken voorkomen. Maar als betrokken instanties heb je de plicht het schaatsen op natuurijs zo veilig mogelijk te maken.

Goede communicatie en goede uitrusting van de schaatsers zullen in elk geval het aantal ongelukken verminderen, de ijspret verhogen en de ziektekosten beperken. De fysieke conditie van de deelnemers en de schaatservaring van de deelnemers zijn ook zeker het onderzoeken waard.

Gemalen

Op zaterdag 6 februari stelde het Wetterskip Fryslân vanwege de ijsperiode het draaiboek ijs in werking. Alle gemalen in Friesland werden daarbij stilgezet.

Toch hebben de nodige gemalen van het Wetterskip Fryslân op diverse plaatsen langer doorgedraaid dan aangekondigd. Zoals in het zuidoosten van Friesland, waar op de Turfroute geen ijs maar vooral water te zien was.

Ook in de regio Heerenveen zijn zeker drie gemalen lang in werking gebleven, zoals aan de Engelenvaart, wat dun ijs, wakken en ongelukken tot gevolg had.

Reactie Wetterskip Fryslân

In een reactie meldt een vertegenwoordiger van het Wetterskip, verantwoordelijk voor de regio Heerenveen: ,,Onze eerste verantwoordelijkheid is dat mensen in Friesland droge voeten houden. Als het dan gaat vriezen blijft dat belangrijk, maar zetten we toch alles op alles om de ijsgroei te bevorderen. Als we de gemalen uitzetten, doen we dat geleidelijk en alleen op plaatsen waar het ook echt kan. Als er nog water afgevoerd moet worden, blijven de gemalen op sommige plaatsen langer draaien.”

Op de vraag naar de reden van het malen, had het Wetterskip eerder al gemeld dat het erom ging het overtollige water aan weerszijden van de Engelenvaart op te pompen.

‘Op zaterdagmiddag stilgezet’

,,Aan de westzijde van de Engelenvaart staan twee gemalen die tot donderdag in werking waren en in de middag zijn stilgezet. Het gemaal aan de zuidoostzijde bij de brug aan de Rottumerweg is zaterdagmiddag stilgezet.”

Het doormalen bij de Engelenvaart zorgde ervoor dat het stromende water verhinderde dat het ijs in deze vaart voldoende kon aangroeien. En dat de Heerenveense IJswegencentrale het ijs niet kon goedkeuren. Het verdient aanbeveling wisselende situaties tussentijds bekend te maken.

(Tekst Luuk de Vries)