Elfstedentocht terugkerend thema in leven kenner Johannes Lolkama uit Aldeboarn

ALDEBOARN In de rubriek De Uitdaging verhalen van mensen en de uitdaging in hun leven. Deze keer Johannes Lolkama. Hij werkte als groenteboer, studeerde politieke wetenschappen en bestuurskunde en schrijft boeken over de Elfstedentochten.

Johannes Lolkama uit Aldeboarn is oud-journalist, boekenschrijver en kenner van de Elfstedentocht. Soms overlappen deze activiteiten elkaar.

Lolkama wijst naar de medaille, die hij bij lezingen om zijn nek hangt. ,,Deze is van Jan, die bij de Elfstedentocht van 1912 als tweede over de finish kwam. Hij was een van de weinigen die de eerste drie edities van de Tocht der Tochten heeft verreden.”

De Elfstedentocht is een terugkerend thema in het leven en werk van Lolkama, hoewel dat niet vanzelfsprekend was. De schrijver begon zijn werk als groenteboer in Dokkum. ,,Naast mijn werk schreef ik sportverslagen voor onder meer De Telegraaf en de Franeker Courant. Maar zo rond mijn dertigste kreeg ik het in mijn kop om te gaan studeren.”

Compliment

Lolkama begon zijn studie aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen, waar een Duitse professor hoogleraar Oude Media was. ,,Hij gaf mij als eerste opdracht om een verhaal van acht pagina's te schrijven. Als onderwerp koos ik de dag vóór de wedstrijd van de PC, de jaarlijkse kaatswedstrijd in Franeker. De prof zei: 'Dat verhaal zit heel goed in elkaar.' Dat was een mooi compliment.”

Toch stapte Lolkama na een jaar over naar de Universiteit van Amsterdam (UvA). ,,Ik ontdekte dat ik in Nijmegen geen bevoegdheid kreeg om voor kranten te schrijven. Dat wilde ik wel. Aan de UvA heb ik politieke wetenschappen en bestuurskunde gestudeerd.”

In beide studies behaalde Lolkama zijn doctorandus-titel. ,,Een van de docenten zei me toen dat ik nog door moest gaan voor het doctoraal Rechten. De studies die ik volgde overlapten voor een groot gedeelte die van Rechten, waardoor ik nog maar een half jaar voor Rechten hoefde te studeren. Dat heb ik toen niet gedaan, en daar heb ik achteraf nog wel eens spijt van. Als jurist had ik veel geld kunnen verdienen.”

Maar jurist of advocaat is Lolkama nooit geworden. Naast zijn studie bleef de Fries werkzaam als sportjournalist. ,,Er moest wel geld op de plank komen, want een studiebeurs bestond toen niet. En ik had een vrouw en drie kinderen te onderhouden.”

Kaatsverslaggever

Lolkama was als kaatsverslaggever verbonden bij Friese streekkranten. Via dit werk kwam Lolkama terecht bij de Elfstedentochten. ,,In 1970 kwam ik in Weidum de kaatser Sietze de Groot tegen, de winnaar van de achtste Elfstedentocht van 1942. Hij zei tegen mij: ‘Johannes, jouw stukken in de Franeker Courant over het kaatsen zijn zo goed. Wil jij niet eens een boek schrijven over de Elfstedentocht?’.”

In eerste instantie weigerde de broodschrijver, want er moest immers wel geld op de plank komen. Een jaar later besloot Lolkama om alsnog dat Elfstedenboek te schrijven. Want in de beschrijvingen over deze heroïsche tocht waren niet altijd accuraat. ,,Zo werd bijvoorbeeld geschreven dat een zuster van Sietze de Groot getrouwd was met een Elfstedentochtwinnaar. Dat soort fouten heb ik ontdekt en gladgestreken in de loop der jaren.”

Elfstedentochtboeken

In die loop der jaren schreef Lolkama liefst tien boeken over tweehonderd kilometer lange schaatstocht op natuurijs. ,,Samen met Gosse Blom van de Fryske Akademy heb ik alles gecontroleerd. Zoals onder meer uitslagenlijsten, waar soms meer deelnemers op stonden dan daadwerkelijk mee schaatsten, en soms te weinig deelnemende schaatsers.”

Blom publiceerde in 1997 de Kleine encyclopedie van de Elfstedentocht, Lolkama schreef onder meer Triomf en tragiek in de historie van de Elfstedentocht (1986), De tocht der tochten: de complete Elfstedengeschiedenis vanaf 1740 (1996), en in 2012 het boek Elfstedentocht 1963: Uniek terugblik op een dramatische tocht.

In De Telegraaf volgde een bespreking van het boek Triomf en tragiek van twee volle pagina’s - op broadsheet-formaat, het oude ‘grote krantenformaat’. ,,Zo’n uitgebreide bespreking in De Telegraaf komt bijna nooit voor. De Elfstedentocht is een fascinatie geworden: ik sta er mee op en ik ga er mee naar bed.”

Docent

Groot geld verdiende Lolkama niet met de boekenschrijverij. Na zijn twee studies werd de doctorandus geen burgemeester, wat hij wel had gehoopt. Geen bestuurlijke functie voor Lolkama, maar voor hem lag een carrière in het onderwijs in het verschiet. ,,Ik gaf onder meer Economie, Maatschappijleer en Geografie aan een kappersopleiding in Leeuwarden.”

Het boek Elfstedentocht 1963: Uniek terugblik op een dramatische tocht gaat over de winst van Reinier Paping. Via Elfstedentochtschaatser Jeen van den Berg, die in Dokkum regelmatig de groentenzaak van de Lolkama's bezocht, kwam de schrijver in contact met Paping. Lolkama schreef hem een brief over Paping’s opinie over ‘1963’, waarna altijd goede contacten tussen de twee bleven.

Van den Berg, die met Paping deze zwaarste editie van de Tocht schaatste, deed Lolkama het verzoek om een boek te schrijven over deze tocht. ,,Ik schreef in het boek ook over mevrouw Paping, die vaak in een negatief daglicht werd geplaatst. Maar wat dacht je dan? Journalisten belden om een interview te houden bij Paping en dan stonden er zomaar zes, zeven man voor de deur. En zij verwachtten dat mevrouw Paping maar voor koffie en broodjes zorgden voor deze mensen. Zij zei: ‘Laat hen maar naar een hotel gaan, als ze verzorgd willen worden’.”

Nieuw boek?

Hoewel al 85 jaar jong, is Lolkama nog steeds actief. Hij volgt het politieke nieuws op de voet, als bestuurskundige. En hij is een kunstliefhebber: vijftig jaar lang ging hij elke zondag naar het Concertgebouw in Amsterdam om een concert bij te wonen. Ook wil Lolkama nog een boek schrijven over een specifiek Fries onderwerp.

,,Misschien wel over Gosse Koopmans, de beste schilder van Friesland. Hij heeft drie Elfstedentochten geschaatst.”

Maar het werk is niet het enige waar Lolkama’s aandacht naar uit gaat. Ook zijn drie kinderen en vijf kleinkinderen blijven zijn aandacht trekken. De dagen vullen zich vanzelf.

(Tekst Frits Tromp)