Recensie: Het benauwend kalme werk van Janneke Hengst

​HEERENVEEN De Museumgalerie Heerenveen (MUGA) toont tot 27 juni een tentoonstelling met landschappen en schilderijen van Janneke Hengst. Jurjen K. van der Hoek schreef een recensie over het werk dat is te zien in de galerie, die is gevestigd aan de Minckelersstraat 11 .

Bij Museum Galerie Heerenveen hangt op dit moment de werkelijkheid van Janneke Hengst. Landschappen met acrylverf op doek geschilderd. Het verhaal van Friesland: moaie plaatsjes. Een document van het landschap, de rijkdom in verf vastgelegd. Van hoe het was en, als we niet oppassen, het nooit meer zal zijn. In die geest kan ze in de voetsporen treden van iemand als Jentsje Popma, die ook het mooie van deze provincie voor de toekomst vastlegt. Zo hebben ze het gezien. Maar Hengst ziet meer. Ze kijkt voorbij het zichtbare, achter de werkelijkheid.

Ze brengt nauwelijks weidse uitzichten en hoge luchten, maar houdt het meer bij de intieme omgevingen. Laat deze verstillen. In de landschappen van Hengst is het bijna benauwend kalm. Een surrealistische sfeer in de werkelijkheid of eigenlijk achter de werkelijkheid. Er is geen wezenlijke activiteit merkbaar, zelfs de wind is er gaan liggen. Janneke laat de natuur op haar best zien, op een hoogtepunt van zijn. Het geeft mij een zondags gevoel, omdat ik er beschouwend naar kan kijken. Ik hoef niets te vinden, maar ontdek er van alles in. Hengst doopt haar kwasten in het gevoel, niet in de werkelijkheid.

Steeds is er dat avondlicht, want dat zet het gevoel op scherp. Geen fel zonneschijnsel, maar meer een berustend strijklicht. De stralen tippen vriendelijk de omgeving aan. Vooral in een werk als “Nazomer avond” laat Hengst dat mooie licht zien. De dag was warm, de voorgrond is al in schemer, de bomenrij op de horizon tooit zich in een apocalyptisch grijzig lila. Maar veelal blijft de zon verborgen achter wolken. Vallen er geen zware schaduwen, staat het onderwerp niet in het helle licht. Zijn er wel coulissen, maar komt het riet en staan de bomen niet voor het voetlicht. Vrijwel alle onderdelen en details krijgen evenveel aandacht en een hartelijk applaus. Alleen de menselijke inbreng komt er bekaaid vanaf, de bebouwing in groen en op de einder is noodzakelijk kwaad. Slechts wanneer het onderwerp is, thema van de schildering, dan krijgt het details toegemeten en staat het vol in beeld. 

Door juist de omtrekken van bomen en planten, de weide en het water, niet scherp en helder uit te tekenen en af te bakenen houdt het werk een dromerig karakter. Zo eigen aan het werk van Hengst. Om erin op te gaan bekijk ik het werk van een afstandje. Ga ik er bovenop staan dan verdwijnt de gemoedelijke naïviteit en merk ik afwijkingen en weeffouten op. Emotie dwaalt van de werkelijkheid af, kan deze dus niet reëel afbeelden. Daar moet ik overheen zien en omheen kijken. 

Het landschap, de omgeving, is er bij benadering zoals afgebeeld, maar het schilderij laat door de penseelvoering en in de stijl van Janneke Hengst een andere waarheid zien. Eigenlijk de waarheid die achter het beeld zit, de essentie die ik door het beeld voel maar er niet in kan zien. Janneke schrijft de eerste regel van het verhaal, vult de content aan maar maakt het artikel niet af. In mijn eigen woorden kan ik de vertelling afmaken. In de woorden, de penseelstreken, een persoonlijke invulling vinden. 

Het schilderij geeft weer hoe Janneke Hengst het landschap zich herinnert. Schilderen in de buitenlucht, en plein air, doet ze niet. Ze zit niet onder de blote hemel met veldezel, palet en kistje verf. Zo zoals andere landschapschilders dat wel doen. Want, las ik ergens in een interview, dan “willen mensen een praatje maken en kletsen ze zich ongewild mijn werk in”. De verbeeldingen van Hengst zijn derhalve geen 1 op 1 landschappen.

Ik stel me zo voor dat ze het veld ingaat, foto's maakt en schetsen om het idee, de sfeer van de omgeving vast te leggen. En ze slaat het geziene op in haar gedachten. In het atelier komt dan tijdens het werken het gevoel weer naar boven. De emotie die ze had daarbuiten. Die ervaring zet ze op doek. En dat hoeft dus niet te kloppen met de werkelijkheid, want intuïtie is niet tastbaar. De werkelijkheid is voor iedereen dezelfde, maar het gevoel is voor elkeen verschillend. Bij hetzelfde schilderij kan ik een ander idee hebben dan elke kijker voor of na mij die het ziet in deze tentoonstelling. Op detail hoeft het beeld niet te kloppen, wanneer het grote geheel maar in de schaduw van de werkelijkheid kan staan. Uitgaande van de werkelijkheid schept Hengst haar eigen beeld. Geen abstracte realiteit, maar een figuratie die boven de werkelijkheid staat. Het beeld lijkt er te zijn, maar het is de impressie van de gedachte bij het geziene. 

Zie ook het weblog KUNST-stukjes.

(Tekst Jurjen K. van der Hoek)