Kruidenier/tapijtenhandel Peereboom in Nieuwehorne

Het begon allemaal in 1890, toen pake Elias Peereboom een zaakje in grutterswaren opende. Al gauw deed hij ook in huishoudtextiel: ondergoed, blauwe kielen en beddengoed. Later zou hij er stoffeerderszaken bij nemen en tussendoor handelde hij in onroerend goed. Kleinzoon Elias, een van de vele nazaten, erfde een stukje handelsgeest. Hij ligt nog wekelijks op de knieën.

Dat zit zo. Elias jr. is doorgegaan ‘in de woninginrichting’ en legt op zijn 76ste nog steeds strakke vloerbedekking. Destijds Chinese matten, kokos of ballatum maar tegenwoordig is het meer parket, kamerbrede Bonaparte of Desso, om maar wat te noemen.

Zijn zoon Teake profileert zich als vakman op dat gebied en Elias werkt bij hem als hij nodig is - en zin heeft. De laatste zaak in Nieuwehorne zou in zo’n klein dorp niet kunnen groeien, wist Teake, dus vestigde hij zich in Gorredijk. En inderdaad: de klantenkring groeide! Of het nu Lauwersoog of Amsterdam is, Teake neemt overal klussen aan en kan zijn vader daar best bij gebruiken.

Elias: ,,Ik mei it graech dwaan. Dan binne we om 9 oere op it adres en dan komt sa’n kreas mantsje út syn kantoorke ‘Mooi dat u vroeg bent, u hebt de dag wel nodig want er is héél wat te doen.’ Ús Teake tocht dat it om 2 oere wol dien wie, dat ik sei ‘Het wordt niet na 4 uur.’ Dat liuwde er fansels net.”

Uiteindelijk lag alles er inderdaad om 2 uur in, grinnikt Elias. Toen de opdrachtgever invoelend vroeg wanneer hij met pensioen kon, zei Elias dat dat nog wat jaartjes zou duren. Elias: ,,Mar ús Teake sei ‘Over 4 jaar is hij 80!’ Dat wie prachtich, sa dy man him ferbjustere.”

Werkgelegenheid

Het zit in het bloed. Pake Elias zat immers ook nooit stil en zag overal handel in. Op de plek waar nu de Coop supermarkt staat, begon hij in de jaren 10 van de vorige eeuw een bescheiden nerinkje in kruidenierswaren, ‘bereide verf’ en textiel. Met één etalageruitje was dat wat klein, dus rond 1920 kocht hij een ruime boerderij aan de Schoterlandseweg 42.

Elias: ,,Der siet groei yn! Yn it begjin rûn hy noch mei in kroade nei It Fean om keepwaar by de grossier út te sykjen. Wylens seach er wakker om him hinne, want hy hie noch in hobby: húskes en kampkes lân keapje. Bouwbedriuw Kootstra frege wat er mei al dat lân fan doel wie, en doe andere hy: sette jo der mar trije húskes foar my op.”

Daarmee schiep hij werkgelegenheid in de omgeving. Zo begon het met onroerend goed, weet Elias. Toen de oude Elias stierf - hij werd maar 65 - kon hij aan alle zes kinderen een eigen huis of stuk land nalaten. Zelfs toen zijn vrouw na jaren in een particulier rusthuis op haar 92ste stierf, was er nog geld over om ook jongere nazaten te ‘stypjen’.

Gelovig én sociaal

Was de oude Elias een keiharde zakenman? Elias veert op: “It wie foaral in leauwich en sosiaal fielend man!” Er was armoede alom. Toen hij een boer zag werken in een overall waarvan geen stukje níet was opgelapt, bezorgde hij twee nieuwe. Een om te dragen en een voor in de was. Betalen kon wel als er weer geld was.

Elias: ,,Ik haw letter fan de boerinne heard dat se der jierren oer dien hawwe om it yn stoeren en dûbbeltsjes werom betelje te kinnen.”

Pake was bovendien diepgelovig: ,,Wat je je no hast net foorstelle kin, is dat er doe in fûleindige tsjerkestriid oangie. Yn Nijhoarne wie al sûnt 1778 in herfoarme tsjerke, mar der kaam ferlet fan in grifformearde tsjerke. Yn 1924 wie dy ré, justjes oer de grins mei Âldhoarne.”

De ongekend felle kerkstrijd galmde tot ver in de omgeving door. Hoe sociaal Elias was, bleek daarna. Van de bouwkosten van 12.000 gulden voor de kerk nam hij maar liefst 3.000 voor zijn rekening, een kwart!

‘Wij binden de kat de bel aan!’

Elias vertelt met pretoogjes verder: ,,Hy wie in achte, tûke sakeman. Nim de jierren 30! Der wie in dip yn alle hannel, it woe net mear. Doe tôge Elias mei syn soan, myn heit Teake, nei in grutte grossier yn Grins foar in serieus petear. No, de betûfte saakkundige ried oan ‘No net ynkeapje, yn Amerika is it krisis en dat komt hjir ek!’ Doe wist er genôg: aanst wie de hiele brot neat mear wurdich!”

Pake Elias wilde liefst gister nog van zijn spullen af en zette een bord bij de weg ‘Wij binden de kat de bel aan’. Met in de etalage bordjes ‘Alles voor de halve prijs’.

Elias: ,,Men tocht dat er gek wurden wie, mar it joech wol safolle flecht op ‘e kooi dat hy om it leven ferkocht! Op ‘e tiid, krekt foar de krisis.”

Heeft de huidige Elias zijn handelsgeest geërfd? ,,Wa wit. Ús heit hat yn 1937 de gevel fan de buorkerij ferbouwe litte ta in echt winkelpand en gie fierder yn it textiel. Ik haw nea houten flieren ‘ossenbloedrood’ ferve hoeven, sa dat yn ‘e 50-jierren barde. Ik bin nei myn trouwen oerstapt op woningstoffering: tapijten lizze en gerdinen ophingjen. Ik die de bûtentsjinst, myn frou de winkel.”

Interieurverzorging

In 1980 startte hij een maatschap met zoon Teake (toen 20), die de eerste jaren een eigen vloeren-bedrijf had en in 2004 een pand kocht aan de Hoofdstraat in Gorredijk, voorheen Kingma Bank. De winkel in Nieuwehorne sloot in 2006 en het jaar erop trokken Elias en zijn vrouw naar Gorredijk.

Of hij Nieuwehorne niet miste? ,,Gjin dei binne we ûnwennich west! De frou woe ek wol, want ús winkelpublyk wie sa feroare. De jurkjes waarden njonkenlytsen verkrongen troch spykerbroeken”, zegt Elias.

Omdat hij nog steeds van zijn vak houdt, springt hij graag in bij Teake, die ook ondernemersbloed heeft. Het lukt hem tot vandaag om zelfstandig te blijven op de overspannen markt van interieur-verzorging. En net als de generaties Peereboom vóór hem staat hij bekend als uitstekend vakman.

Zelf een tip?

Kent of bent u een nazaat van een ooit bekende winkelier of ondernemer en wilt u die winkel graag voor het voetlicht halen, mail dan naar hrv@ndcmediagroep.nl. Dan gaat Alie Rusch elke maand met een fotograaf op pad voor een verhaal over juist die winkel of bedrijf.

(Tekst Alie Rusch)