Overzichtexpositie van dichter, schilder, boerenarbeider Gerben Rypma

EARNEWALD - Tot 31 oktober is in het Fries Landbouwmuseum te Earnewâld een overzichtexpositie te zien van dichter, schilder en boerenarbeider Gerben Rypma. Gerben Rypma woonde zijn hele leven in zijn geboortestreek rond de Sânfurderryp in de Zuidwesthoek tussen Blauwhuis en Oudega (W) en dat is ook de wereld die hij schilderde. Rypma’s werk is te omschrijven als realistisch met een romantische ondertoon. Zijn onderwerpen vond hij in het landschip om hem heen: water, boerderijen met vee, en zijn latere specialisme Friese koeien en paarden.

Gerben Rypma werd geboren op 2 september 1878, op een pleats in de Sânfurterryp (polder) nabij de Aldegeaster Brekken, in de landerijen tussen Oudega (W) en Blauwhuis. Hij is daar opgegroeid en altijd blijven wonen. Zijn vader stierf vroeg waardoor hij een sterke band ontwikkelde met zijn moeder. Zij zou de enige vrouw in zijn leven blijven. Na het sterven van zijn moeder in 1917 ging hij in een optrekje wonen vlak bij de Aldegeaster Brekken. Hij bleef daar wonen tot 1939, toen hij met een zware longontsteking in het ziekenhuis opgenomen werd. Door het alleen wonen was hij mensenschuw geworden en verwaarloosde hij zichzelf als ook zijn dieren. Nadat hij weer hersteld was kreeg hij een plekje in het ‘Teatskehûs’, het Sint Theresia rusthuis in Blauhûs. Daar woonde hij tot zijn dood in 1963. Gerben Rypma is op latere leeftijd met schilderen begonnen. Op de lagere school kon hij al heel aardig tekenen, maar nadat huis- en kunstschilder Jaring Walta (1887-1971) hem daartoe aanspoorde begon hij zich serieus te ontwikkelen. Op zijn vijftigste kreeg hij les van Johan Mammen (1864-1922). Men neemt men aan dat schilders als Bauke van der Sloot (1908 - 1995) en Ids Wiersma (1878-1965) hem adviseerden. Het werk is te omschrijven als realistisch met een romantische ondertoon. Zijn onderwerpen vond hij in het landschip om hem heen: water, boerderijen met vee en zijn latere specialisme Friese koeien en paarden. Rypma past met zijn schilderijen in de reeks bekende Friese schilders, zoals Ids Wiersma, Andries en Bauke van der Sloot die de boer en zijn werkzaamheden vereeuwigden. De meeste schilderijen, aquarellen en tekeningen van Rypma zijn dan ook technisch goede, realistische afbeeldingen van landschappen, boerderijen, koeien, paarden, geiten, schapen en varkens. Hij schilderende ook portretten, meestal van mensen uit zijn omgeving, maar ook van bekende personen die hij bewonderde, zoals schrijvers en politici, voorbeelden zijn Piter Jelles Troelstra en Obe Postma. Maar ook van talloze onbekenden maakte hij afbeeldingen, het zijn veelal doorleefde en tekenende portretten. Rypma heeft zijn schilderijen voor nooit meer dan 35 gulden willen verkopen. Een opdracht waarmee hij veel geld kon verdienen weigerde hij. In de expositie zijn schilderijen te zien met verschillenden thema’s: dieren, mensen, werk, gebouwen en water Naast schilder was Rypma ook dichter. De eerste verzen van Gerben Rypma verschenen in de tijdschriften Slucht en Rjucht en Forjit my net, in het begin fan de twintigste eeuw. Ook zijn jongere broer Jehannes (1880-1948), volksschrijver en in 1917 medeoprichter fan it Roomsk Frysk Boun, publiceerde in die bladen. In de loop van de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw schreef Rypma steeds minder gedichten en ging hij steeds meer schilderen. Na de Tweede Wereldoorlog schreef Rypma geen gedichten meer, schilderen deed hij wel. Het leven en werk van Rypma zijn door schrijver Eeltsje Hettinga beschreven in een prachtig boek (2010) dat voor de helft gevuld is met afbeeldingen van het werk van Rypma. In de biografische schets schrijft Hettinga over de waardering van het dubbeltalent van Rypma in de laatste jaren van zijn leven en na diens dood. Rypma ligt begraven op het kerkhof van Blauwhuis, De expositie is mede georganiseerd door de Gerben Rypma Stifting, die zich ten doel heeft gesteld de nalatenschap van Rypma te beheren.